ตัวเลข 81 เปอร์เซ็นต์ ที่ถูกตอกย้ำในงานระดับชาติเมื่อต้นเดือนตุลาคม 2569 ไม่ใช่แค่สถิติในกระดาษ แต่คือภาพสะท้อนความโหดร้ายของสังคมไทย คนส่วนใหญ่ไม่ได้จากไปเพราะอุบัติเหตุหรือเชื้อโรคแปลกใหม่ แต่ต้องมาจบชีวิตด้วยหัวใจวาย เบาหวาน และมะเร็ง ซึ่งล้วนมีจุดเริ่มต้นร่วมกันที่ลึกกว่าการกินอาหารผิดประเภทเพียงอย่างเดียว
สิ่งที่ทำให้งาน NCDH2026 ระหว่างวันที่ 5 ถึง 7 ตุลาคม 2569 แตกต่างไปจากเวทีสุขภาพทั่วไป คือการหยุดโยนความผิดใส่ตัวผู้ป่วย เราเลิกโทษตัวเองว่าออกกำลังกายไม่พอหรือกินหวานเกินได้แล้ว เวทีนี้ชี้ชัดว่าปัญหาจริงอยู่ที่กลไกตลาดและปัจจัยเชิงพาณิชย์ที่คอยกำหนดสุขภาพเราอยู่เบื้องหลัง หรือที่เรียกว่า CDoH
เลิกโทษตัวเองว่าไร้วินัย
ทุกครั้งที่พูดถึงสุขภาพ คำว่า ความรับผิดชอบส่วนบุคคล มักถูกยกขึ้นมาเป็นข้ออ้าง แต่ นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หรือ สสส. ชี้ให้เห็นความจริงที่เจ็บปวดกว่า คนไทยอายุสั้นลงและติดเตียงเร็วขึ้นจากโรคหัวใจและหลอดเลือด ซึ่งไม่ได้เกิดจากนิสัยส่วนตัวเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลสะสมของระบบที่เอื้อต่อการเจ็บป่วย
สิ่งที่ผลักดันให้เรากินอาหารหวาน มัน เค็ม จัด รวมถึงการสูบบุหรี่และดื่มสุรา ไม่ใช่แค่ความอยากส่วนตัว แต่เป็นสภาพแวดล้อมทางธุรกิจและการตลาดที่ถูกออกแบบมาให้เราต้องซื้อและบริโภคสิ่งเหล่านี้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เหมือนกับว่าการเลือกสุขภาพที่ดีนั้นถูกปิดกั้นไว้โดยโครงสร้างของตลาดเอง

CDoH ตัวการเงียบที่ขับเคลื่อนโรค
องค์การอนามัยโลก หรือ WHO ยืนยันในเวทีนี้ว่า ปัจจัยเชิงพาณิชย์อย่างยาสูบ แอลกอฮอล์ และอาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพ คือตัวขับเคลื่อนหลักของโรค NCDs นี่ไม่ใช่เรื่องของการเลือกส่วนตัว แต่เป็นเรื่องของการออกแบบกลไกตลาดที่จงใจสร้างอุปสรรคต่อสุขภาพที่ดี
ตั้งแต่การออกแบบสินค้า การตั้งราคา การโฆษณา ไปจนถึงกติกาทางเศรษฐกิจ ล้วนมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจซื้อของประชาชน นี่คือสิ่งที่เราเรียกว่า Commercial Determinants of Health หรือ CDoH ซึ่งกำลังถูกตั้งคำถามอย่างรุนแรงว่ารัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรเข้ามากำกับดูแลอย่างไรเพื่อหยุดวงจรนี้

รื้อระบบเพื่อสุขภาพที่เป็นธรรม
สสส. จับมือกับกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงพาณิชย์ และหน่วยงานอื่น ๆ รวมถึง WHO จัดงาน NCDH2026 ภายใต้แนวคิด จากภูมิทัศน์สู่การกระทำ: การกำกับดูแลปัจจัยเชิงพาณิชย์เพื่อสุขภาวะที่เป็นธรรม ซึ่งบ่งบอกชัดเจนว่าเราต้องเลิกมองสุขภาพเป็นแค่เรื่องส่วนตัวและหันมามองโครงสร้างใหญ่ที่ขับเคลื่อนระบบนี้
เป้าหมายไม่ใช่แค่การให้ความรู้ประชาชนปลายทางให้ระวังตัวเอง แต่คือการเปลี่ยนระบบพาณิชย์และกลไกตลาดให้กลายเป็นส่วนสนับสนุนสุขภาพ ไม่ใช่ตัวทำลายสุขภาพ นี่คือการรื้อระบบตั้งแต่ต้นทาง เพื่อสร้างความเป็นธรรมให้ทุกคนเข้าถึงสุขภาพที่ดีได้โดยไม่ต้องต่อสู้กับตลาดที่บิดเบี้ยว

ภาคเอกชนมีบทบาทเชิงบวกได้
ภาคเอกชนไม่ได้ถูกมองเป็นศัตรูที่ต้องกำจัด แต่เป็นพันธมิตรที่สามารถขับเคลื่อนสุขภาพได้หลายแนวทาง ตั้งแต่การพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยีที่เอื้อต่อสุขภาพ ไปจนถึงการขยายการเข้าถึงสินค้าและบริการที่มีคุณภาพอย่างเป็นธรรม ซึ่งช่วยลดช่องว่างระหว่างคนรวยและคนจนในการดูแลสุขภาพ
การดูแลระบบการทำงานในองค์กรเพื่อให้คนวัยทำงานมีสุขภาพดี ก็เป็นส่วนหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้กัน นอกจากนี้ยังมีการใช้กลไกทางภาษีเป็นเครื่องมือจูงใจให้ผู้บริโภคเลือกสิ่งที่ดีต่อสุขภาพ พร้อมนำรายได้ส่วนหนึ่งมาแก้ไขปัญหาผลกระทบเชิงลบที่ตลาดสร้างขึ้น ซึ่งเป็นการเปลี่ยนบทบาทจากตัวสร้างปัญหาไปเป็นตัวช่วยแก้ปัญหา
จุดเปลี่ยนสำคัญสำหรับสุขภาพคนไทย
การประชุม NCDH2026 นับเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ประเทศไทยกำลังเปลี่ยนทิศทางจากการโทษผู้บริโภค สู่การควบคุมผู้ผลิตและกลไกตลาด นี่คือก้าวสำคัญที่จะกำหนดว่าคนรุ่นถัดไปจะยังต้องเจ็บป่วยจากโรคเรื้อรังเหมือนเดิมหรือไม่ หรือจะได้รับการปกป้องจากโครงสร้างตลาดที่บิดเบือน
ถ้าเราไม่เปลี่ยนระบบ คนรุ่นใหม่ก็จะต้องเผชิญกับโรค NCDs เหมือนที่คนรุ่นเราเผชิญอยู่ตอนนี้ การรื้อระบบจึงไม่ใช่ทางเลือกที่ทำได้หรือไม่ได้ แต่คือความจำเป็นเร่งด่วนที่เราไม่มีสิทธิ์มองข้าม เพราะมัน关乎ชีวิตของทุกคนในสังคมไทย
คำถามที่พบบ่อย


Comments
0