Kira ile enflasyon yarışıyor: Türkiye'de ev tutmak neden bu kadar zorlaştı

Pazar tezgâhındaki fiyatlarda halkın gerçek halini okumaya çalışırken, son dönemde sepetin en ağır kalemi artık domates ya da ekmek değil. Milyonlarca hane için ayın en büyük derdi kira. Türkiye'de ev tutmak, özellikle büyük şehirlerde, giderek daha zorlu bir sınava dönüşmüş durumda ve rakamlar bu tabloyu net biçimde ortaya koyuyor.

Eylül'de yasal tavan yüzde 31,79

İşe en güncel veriden başlayalım. Eylül ayında kira sözleşmesini yenileyecek kiracılar için uygulanabilecek yasal artış tavanı yüzde 31,79 olarak belirlendi. Bu oran, Türk Borçlar Kanunu gereği, Türkiye İstatistik Kurumu'nun açıkladığı on iki aylık ortalama tüketici fiyat endeksine göre hesaplanıyor ve her ay yeniden güncelleniyor.

Zirveden inişte ama hala yüksek

Bu oran aslında bir düşüş eğiliminin parçası. Ağustos ayında yüzde 31,90 olan tavan, eylülde hafifçe geriledi. Yine de tablonun tamamını görmek için geçmişe bakmak gerekiyor. Konutta geçici olarak uygulanan yüzde 25'lik kira sınırı 1 Temmuz 2024'te sona ermiş, oran o dönemde gördüğü yüzde 65 seviyelerinden bugünkü seviyelere ancak yavaş yavaş inebilmişti.

Yasal tavan ile gerçek arasındaki fark

Ancak kâğıt üzerindeki tavan ile sokaktaki gerçek her zaman aynı olmuyor. Özellikle yeni kiralanan evlerde durum farklı işliyor. Merkez Bankası'nın Yeni Kiracı Kira Endeksi'ne göre, temmuz ayında yeni kiralamalardaki yıllık artış yüzde 28,4 seviyesindeydi. Bu, mevcut kiracıların tabi olduğu yasal tavanın yaklaşık 3,5 puan altında bir oran anlamına geliyor.

Aynı ülke, farklı zamlar

Türkiye'yi tek bir ortalamayla anlatmak da yanıltıcı olur, çünkü bölgeler arasında ciddi farklar var. Verilere göre en yüksek yıllık kira artışı yüzde 35,0 ile Artvin, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize ve Trabzon'u kapsayan Doğu Karadeniz bölgesinde görüldü. En düşük artış ise yüzde 18,8 ile Balıkesir ve Çanakkale bölgesinde kaydedildi.

Enflasyon kirayı besliyor

Kira artışlarının bu kadar yüksek kalmasının ardında elbette enflasyon var. TÜİK'in açıkladığı ağustos verilerine göre yıllık enflasyon yüzde 31,51, aylık enflasyon ise yüzde 1,84 oldu. Kira tavanı doğrudan on iki aylık ortalama enflasyona bağlı olduğu için, fiyatlar yüksek seyrettikçe kiralar da bu döngünün içinde yükselmeye devam ediyor.

Sadece kira değil, ev fiyatları da

Yük yalnızca kiracıların üzerinde değil, ev almak isteyenler de zorlanıyor. Merkez Bankası'nın Konut Fiyat Endeksi, haziran ayındaki 231,30 puandan temmuzda 234,80 puana yükseldi. Bu istikrarlı tırmanış, konut sahibi olmayı hayal edenler için hedefin her geçen ay biraz daha uzaklaştığını gösteriyor.

Konut fiyatlarında bölgesel tablo

Konut fiyatlarında da tıpkı kirada olduğu gibi bölgesel bir dağılım söz konusu. Haziran ayı verilerine göre yıllık en yüksek fiyat artışı yüzde 33,1 ile Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye bölgesinde yaşandı. En düşük artış ise yüzde 16,5 ile Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ bölgesinde kaydedildi. Coğrafya, cebe doğrudan yansıyor.

Satışlar buna rağmen artıyor

Fiyatlar yükselse de konut piyasası hareketsiz değil, aksine canlı. Haziran ayında Türkiye genelinde toplam konut satışları bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 15,8 arttı. Sıfır konutlarda yani ilk el satışlardaki artış ise yaklaşık yüzde 23 seviyesine ulaşarak dikkat çekti. Talep, tüm zorluklara rağmen ayakta kalmayı sürdürüyor.

İkinci el mi, sıfır mı

Satışların dağılımı da alıcının bütçesi hakkında ipucu veriyor. Haziran ayında ilk el konut satışları 43 bin 406 adet olarak kaydedilirken, ikinci el satışlar 86 bin 573 adetle bunun neredeyse iki katına ulaştı. Bu tablo, birçok alıcının daha uygun bulduğu için sıfır yerine ikinci el konuta yöneldiğini düşündürüyor.

Pazar tezgâhından ev kirasına

Bütün bu veriler aslında tek bir yere, hane bütçesine çıkıyor. Marketteki fiyat etiketiyle ay sonundaki kira ödemesi arasında sıkışan aileler için mesele soyut bir endeks değil, çok somut bir hayatta kalma matematiği. Gelirin ne kadarının barınmaya gittiği sorusu, bugün Türkiye'de en çok konuşulan konulardan biri.

Kiracı ile ev sahibi arasında

Bu denklemin iki tarafı da gergin. Kiracı, gelirinin büyük bölümünü barınmaya ayırmaktan yakınırken, ev sahibi de enflasyon karşısında elindeki varlığın değer kaybetmesinden endişe ediyor. Yasal tavan, bu iki taraf arasında bir denge kurmaya çalışsa da, herkesi memnun eden bir formül bulmak giderek zorlaşıyor.

Rakamların ardındaki hayatlar

Sonuçta yüzde 31,79'luk tavan ya da 234,80 puanlık endeks, birer istatistik olmanın çok ötesinde. Her birinin ardında, ay başını getirmeye çalışan gerçek insanlar var. Türkiye'nin konut ve kira meselesi, ekonominin en teknik başlığı gibi görünse de, aslında halkın gündelik gerçeğine en çok dokunan konuların başında geliyor.