ALSO ON THE CREATOR SITERead this on jakubkowalski.avalw.comOpen

Środa, 5 listopada. Łopata dociera do głębokości około 2,5 metra. Zaledwie pół metra od ściany żelbetowego schronu, który stał tu jeszcze w 1911 roku, ziemia przestaje być obojętna. Pochłaniała czas, ale teraz oddaje to, co trzymała przez dekady. To nie jest abstrakcyjny wpis w rejestrze strat. To zimny, namacalny dowód na to, że historia pod piaskiem ma konkretny zapach i ciężar.

Archeolodzy Muzeum II Wojny Światowej natrafili na ludzkie szczątki. Obok kości leżał polski bagnet wz. 1929 z pochwą oraz dwa wojskowe guziki z lat dwudziestych. To znalezisko nie pasuje do kategorii zwykłych artefaktów wojennych. Może to być domknięcie sprawy jednego z bohaterów obrony Wojskowej Składnicy Tranzytowej. Od 1939 roku ten człowiek nie miał grobu, a jego los pozostawał otwarty, zawieszony w czasie.

Materiał, który nie kłamie

Filip Kuczma, kierownik Działu Archeologicznego MIIWŚ, mówi ostrożnie, ale jego słowa brzmią jak wyrok zapadły wstępnie. Lokalizacja znaleziska i przedmioty leżące przy kościach wskazują jednoznacznie. Po pięciu latach intensywnych poszukiwań udało się zlokalizować miejsce zakopania zwłok legionisty Mieczysława Krzaka. To nie jest przypuszczenie. To wynik pracy, w której każdy detal ma znaczenie.

Krzak zginął najpewniej w nocy 2 września 1939 roku w okolicy placówki Fort. To data kluczowa dla całej dramaturgii obrony. Niemcy zbombardowali wtedy stanowiska moździerzy i wartownię numer 5. Krzak, który do tej pory pełnił funkcję obserwatora-celowniczego, musiał przejść do punktu obrony przy torze kolejowym pod komendą plutonowego Józefa Bieniasza. Zginął od ran postrzałowych. I tak pozostał w ziemi, czekając na kogoś, kto go odnajdzie.

Bagnet wz. 1929 i guziki wojskowe znalezione przy szczątkach. Detale, które mogą rozstrzygnąć o tożsamości zmarłego.
Bagnet wz. 1929 i guziki wojskowe znalezione przy szczątkach. Detale, które mogą rozstrzygnąć o tożsamości zmarłego.

Cień hipotezy

Musimy jednak być uczciwi wobec faktów. Na tym etapie mamy do czynienia z hipotezą, nie z pewnikiem. Kuczma wyraźnie zastrzega, że tylko badania genetyczne mogą tę teorię potwierdzić lub obalić. Dyrektor muzeum, profesor Rafał Wnuk, podkreśla, że na razie jest za wcześnie, by przesądzać, do kogo należą znalezione kości. Nauka nie zna pośpiechu, a emocje muszą poczekać na dane laboratoryjne.

To standardowa procedura, ale w tym przypadku niosąca ogromne emocje. Gdyby okazało się, że to szczątki Krzaka, byłoby to wypełnienie jednego z najważniejszych zadań muzealnych archeologów badających Westerplatte. Od wyników laboratoryjnych zależeć będą dalsze działania instytucji. To moment, w którym nadzieja musi ulec weryfikacji twardymi dowodami.

Żelbetowy schron z 1911 roku. Znalezisko odnaleziono zaledwie pół metra od jego północnej ściany.
Żelbetowy schron z 1911 roku. Znalezisko odnaleziono zaledwie pół metra od jego północnej ściany.

Droga do prawdy

O sprawie powiadomiono już Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku oraz prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej. Pod jego nadzorem, z udziałem antropologa, zostanie przeprowadzone podjęcie szczątków. To moment, w którym archeologia spotyka się z procedurą prawną i medyczną. Każdy ruch musi być udokumentowany, każda decyzja zgodna z prawem.

Analizy wykonają specjaliści z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie. To właśnie tam mają powstać dane, które pozwolą na jednoznaczną identyfikację odnalezionej osoby i wyjaśnienie okoliczności jej śmierci. To proces, który może potrwać, ale jest jedyną drogą do prawdy. Cierpliwość jest tu cnotą, a nie wadą.

Widok z góry na teren badań archeologicznych na Półwyspie Westerplatte.
Widok z góry na teren badań archeologicznych na Półwyspie Westerplatte.

Kim był Mieczysław Krzak

Nie był anonimowym szeregowcem z podręcznika historii. Mieczysław Krzak urodził się 29 stycznia 1915 roku we wsi Boiska. Przed przybyciem na Westerplatte 5 kwietnia 1939 roku odbywał służbę w 4. Pułku Piechoty Legionów w Kielcach. Był człowiekiem z krwi i kości, z konkretną historią i konkretnym zaklęciem do swojego posterunku. Jego los jest ważny, bo jest ludzki.

W Wojskowej Składnicy Tranzytowej pełnił funkcję w 8. drużynie III plutonu. Po wojnie jego los wspominał towarzysz broni, starszy legionista Józef Kutera. W walkach pierwsze dni był przy moździerzach, a po zbombardowaniu wartowni piątki został przydzielony do schronu betonowego. Przy tym schronie, jak twierdzi Kutera, zginął. Teraz archeolodzy znaleźli kości właśnie przy schronie.

Kontekst wieloletnich prac

To odkrycie nie jest jednorazowym skokiem w ciemno. Badania archeologiczne na Półwyspie Westerplatte prowadzone są od 2016 roku. W 2019 roku odnaleziono mogiły dziewięciu polskich żołnierzy, z których siedmiu zidentyfikowano dzięki badaniom genetycznym. W 2022 roku zostali oni pochowani na nowym cmentarzu Żołnierzy Wojska Polskiego. Każde znalezisko to kolejny element układanki.

W 2024 roku znaleziono szczątki czterech polskich jeńców cywilnych zamordowanych przez Niemców. Analiza historycznych źródeł wskazuje, że na terenie Westerplatte mogą znajdować się jeszcze szczątki dwóch innych obrońców. Każde znalezisko to kawałek większej układanki, której celem jest przywrócenie godności tym, którzy oddali życie za Polskę. To praca na przyszłość, ale z korzeniami w przeszłości.

Najczęstsze pytania

Czy odnalezione kości na Westerplatte na pewno należą do Mieczysława Krzaka?

Nie, na tym etapie to jedynie hipoteza, a nie pewnik. Ostateczną identyfikację potwierdzą lub obalą dopiero badania genetyczne, które wykonają specjaliści z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.

Co archeolodzy znaleźli obok ludzkich szczątków pod schronem?

Obok kości leżał polski bagnet wz. 1929 z pochwą oraz dwa wojskowe guziki z lat dwudziestych. Znaleziska te odkryto na głębokości około 2,5 metra, zaledwie pół metra od ściany żelbetowego schronu.

Kiedy zginął legionista Mieczysław Krzak?

Mieczysław Krzak zginął najpewniej w nocy 2 września 1939 roku. Przyczyną śmierci były rany postrzałowe odniesione podczas bombardowania stanowisk moździerzy i wartowni numer 5.

Jakie stanowisko pełnił Mieczysław Krzak podczas obrony Westerplatte?

Przed śmiercią pełnił funkcję obserwatora-celowniczego. Po zbombardowaniu wartowni piątkiej przeszedł do punktu obrony przy torze kolejowym pod komendą plutonowego Józefa Bieniasza.

Kto prowadzi badania archeologiczne na Półwyspie Westerplatte?

Prace te prowadzi Muzeum II Wojny Światowej, a kierownikiem Działu Archeologicznego jest Filip Kuczma. Badania na tym terenie trwają od 2016 roku.

Ile polskich żołnierzy zidentyfikowano dzięki badaniom genetycznym w 2019 roku?

W 2019 roku odnaleziono mogiły dziewięciu polskich żołnierzy, z których siedmiu zidentyfikowano dzięki badaniom genetycznym. W 2022 roku zostali oni pochowani na nowym cmentarzu Żołnierzy Wojska Polskiego.


Comments

0
No responses yet. Be the first to add one.
Jakub Kowalski
Follow this desk
Jakub Kowalski
Create a free account to follow Jakub Kowalski. New stories land in your feed, and you can save any of them to your own reading lists.
Your library & lists →

Check this story

Verify
Ask AI