Suriye'de bir mahkeme, ulkeyi yaklasik yarim asir yoneten Baas rejiminin devrik lideri Besar Esed hakkinda idam karari verdi. Ayni davada Esed'in kardesi Mahir Esed ile Esed'in kuzeni Necip Atif de idam cezasina carptirildi. Suriyeli yetkililerce dogrulanan karar, rejimin cokusunun ardindan yurutulen yargi surecinin en dikkat cekici asamalarindan biri oldu ve uc ismin de olum cezasina mahkum edildigi bildirildi.
Dava, Sam'daki Adliye Sarayi bunyesindeki ceza mahkemesinde eski rejimin ust duzey isimlerine yonelik olarak goruluyor. Yargilama, saniklarin ulkede bulunmamasi nedeniyle giyabinda surduruluyor; nitekim Besar Esed, rejimin dusmesinin ardindan Rusya'ya gitmis ve o tarihten bu yana orada bulunuyor. Rusya ile Suriye arasinda bir iade anlasmasi olmamasi, verilen idam kararlarinin simdilik fiili bir infaz imkani bulunmadigi anlamina geliyor.
Karara konu olan isimlerden Mahir Esed, devrik lider Besar Esed'in kardesi olmasinin yani sira Suriye Baas Partisi'nin merkez komite uyelerinden biriydi. Mahir Esed, rejimin cokusune kadar gecen surecte Suriye askeri istihbaratiyla birlikte ulkenin guvenlik guclerinin cekirdegini olusturan ordu komutanliklarindan birini yurutuyordu. Bu konumu, onu rejimin en guclu ve en cok elestirilen figurleri arasina yerlestirmisti.
Idam cezasi verilen bir diger isim olan Necip Atif ise Besar Esed'in kuzeniydi. Necip Atif, Suriye'nin guneyindeki Dera bolgesinde cok sayida kisiye, ozellikle de cocuklara iskence eden isimlerden biri olarak taniniyor. Dera, 2011 yilinda rejime yonelik protestolarin ilk kez alevlendigi ve ardindan ulke genelinde buyuyen surecin baslangic noktasi olmasi bakimindan Suriye'nin yakin tarihinde sembolik bir onem tasiyor.
Yargilamada eski rejim mensuplarina yoneltilen suclamalar, cinayet, iskence, halktan hukuksuz sekilde para toplama ve uyusturucu kacakciligi gibi agir baslıklari kapsiyor. Bu iddialar, Esed doneminde islendigi one surulen sistematik insan haklari ihlallerinin yargi onune tasinmasi anlamina geliyor. Sam merkezli surecte, rejimin guvenlik ve istihbarat yapisinda gorev alan cok sayida ismin de dosyalarinin ele alindigi belirtiliyor.
Kararin, Esed rejiminin devrilmesinin ardindan olusan yeni yonetim doneminde atilan hesap verme adimlarinin bir parcasi oldugu vurgulaniyor. Onlarca yil suren tek parti iktidarinin sona ermesiyle birlikte, gecmiste islendigi ileri surulen suclarin sorumlularinin hukuk onunde yargilanmasi talebi Suriye toplumunda genis bir karsilik buluyor. Idam kararlari da bu talebin somut bir yansimasi olarak degerlendiriliyor.
Ote yandan, sanik konumundaki isimlerin buyuk bolumunun yurt disinda bulunmasi, verilen cezalarin uygulanabilirligi konusunda soru isaretleri birakiyor. Besar Esed'in Rusya'da olmasi ve iade mekanizmasinin isletilememesi, kararin sembolik boyutunu one cikariyor. Yine de sureci takip eden cevreler, bu tur mahkumiyetlerin gelecekte olasi bir hesaplasma ve uluslararasi hukuk zemini acisindan onemli bir kayit olusturdugu gorusunde.