Wstyd, system i brak ścieżki leczenia otyłości

Profesor Mateusz Jankowski z Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego mówi wprost: „proszę mniej jeść” to już nie działa. A jednak ta rada ląduje w dokumentacji medycznej milionów Polaków, bo system nie ma innej opcji. Brak oficjalnej, ustrukturyzowanej ścieżki leczenia otyłości sprawia, że pacjent zostaje sam z suchą informacją o swojej masie ciała i życzliwą, choć w jego sytuacji bezużyteczną poradą. To nie jest kwestia braku silnej woli. To przewlekłe, skomplikowane schorzenie metaboliczne, które wymaga profesjonalnej diagnostyki i wielospecjalistycznego prowadzenia. A my czekamy, aż pacjent znajdzie się w stanie zagrożenia życia, i dopiero wtedy refundujemy operację bariatryczną.

Liczby są bezlitosne. Ponad 45 procent Polaków wstydzi się swojej masy ciała. Liczba zwolnień lekarskich wydawanych bezpośrednio z powodu otyłości i jej powikłań rośnie w naszym kraju o ponad 20 procent rocznie. Zamiast reagować na wczesnym etapie, zanim pojawią się cukrzyca typu 2 czy ciężkie schorzenia układu krążenia, nasz system medyczny czeka. To prowadzi do powstania największego w historii polskiej medycyny badania populacyjnego „Nierówności w Otyłości 2026”. Inicjatywa ta nie skupia się wyłącznie na klinicznych parametrach czy skali powikłań u pojedynczych pacjentów. Liczy się tu ludzki, społeczny i ekonomiczny wymiar choroby. Jeśli chorujesz na otyłość lub jesteś w fazie remisji, twoje doświadczenie ma ogromne znaczenie dla budowania naukowego raportu, który może wreszcie zmienić ten zepsuty system.

Dziura w systemie, którą nie da się zasłonić

Od zeszłego roku lekarze podstawowej opieki zdrowotnej mają obowiązek raportowania wzrostu i wagi każdego pacjenta. Teoretycznie zrobiliśmy krok w stronę nowoczesnej profilaktyki. Ale co z tego wynika? Niestety, na razie nic. Choć można już zidentyfikować osobę z nadwagą lub otyłością, systemowo lekarz nie ma narzędzi, by skierować takiego pacjenta do uporządkowanego leczenia. To jest właśnie ta „dziura”, o której mówi profesor Jankowski. Pacjent dostaje diagnozę, ale nie dostaje drogi. Dostaje tylko informację. I zostaje z nią sam.

Ta bezradność systemowa ma konkretny koszt. Rośnie liczba zwolnień lekarskich, rośnie liczba powikłań, rośnie wstyd. Bo wstyd nie bierze się znikąd. Bierze się z poczucia bycia niewysłuchanym, bycia traktowanym jak ktoś, kto po prostu nie chce się odchudzić. A to nieprawda. Współczesna medycyna jest już pewna, że otyłość to choroba. I choroba wymaga leczenia, nie moralizowania. Badanie „Nierówności w Otyłości 2026” ma właśnie ten paradoks przełamać, dając głos tym, których dotąd system ignorował.

Pokora w obliczu sztucznej inteligencji

Podczas inauguracji nowego roku akademickiego na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie rektor prof. Wojciech Załuska powiedział coś, co powinno zostać wyryte na ścianie każdego wydziału medycznego. „Medycyna i zawody z nią związane wymagają wiedzy, ale także pokory”. To nie jest puste hasło. W świecie, w którym sztuczna inteligencja zmienia sposób diagnozowania i leczenia, w którym pojawiają się terapie, których dziś jeszcze nie znamy, pacjent nadal będzie oczekiwał drugiego człowieka. Zainteresowania, odpowiedzialności, uczciwości i zwyczajnej ludzkiej obecności.

Rektor jest bezlitośnie konkretny. Mówi, że budynki można wyremontować, aparaty można kupić, technologię można wdrożyć. Ale prawdziwa siła uniwersytetu zawsze tkwi w ludziach. Na 18 kierunkach studiuje tam ponad 7 tysięcy osób. Ich edukacja ma polegać nie tylko na tym, jak leczyć, ale też na tym, jak być obok człowieka, który potrzebuje pomocy. To jest dokładnie to, czego brakuje w naszej codziennej rzeczywistości medycznej. Właśnie tego brakuje pacjentowi z otyłością, który zamiast empatii i planu leczenia dostaje suchą radę, by mniej jeść.

Leki 65 plus i fałszywe obietnice oszczędności

Od 1 października 2026 roku obowiązuje nowy wykaz bezpłatnych leków dla seniorów. Wbrew wcześniejszym obawom lista nie straciła obiecanych 1500 pozycji. Liczba leków wzrosła z 3730 do 3732. Zmieniło się jednak to, że w przypadku niektórych preparatów senior może dostać darmowy lek innego producenta niż dotychczas. Cztery znane marki zniknęły z wykazu, ale każda z nich ma bezpłatny odpowiednik z tą samą substancją czynną. To dobry przykład na to, jak rządzący potrafią zmieniać reguły gry w ostatniej chwili, nie informując właściwie swoich obywateli.

Minister zdrowia Katarzyna Kacperczyk poinformowała o trwających dwa tygodnie negocjacjach z 11 firmami farmaceutycznymi, które miały przynieść 400 milionów złotych oszczędności. Rząd przekazał, że mają być one przeznaczone na kolejne terapie. W nowym wykazie z października są leki, które z jednego produktu handlowego wymieniono na inny, ale zachowano tę samą substancję czynną. To ostatni wykaz w tym roku. W całym zestawieniu przybyły 24 nowe terapie, w tym 13 onkologicznych. To są konkrety, które realnie wpływają na życie seniorów. I to jest dokładnie ten rodzaj polityki zdrowotnej, która powinna być priorytetem, a nie walka z otyłością, która jest dziś tylko hasłem, bo brakuje jej narzędzi.

Badanie moczu, które zmienia wszystko

Naukowcy ze Stanford Medicine i VA Palo Alto Health Care System opracowali metodę uRARE-seq, która analizuje RNA uwalniane przez komórki nowotworowe do moczu. W badaniu obejmującym 683 próbki test prawidłowo identyfikował 95 procent osób z miejscowym rakiem pęcherza moczowego. Wyniki opublikowano 2 października w „Nature Medicine”. To nie jest zwykłe badanie. To jest przełom, który może zmienić diagnostykę onkologiczną z inwazyjnej w nieinwazyjną. Zamiast poszukiwać mutacji DNA, test analizuje sygnały RNA. Ma to ogromne znaczenie, bo RNA odzwierciedla geny aktywnie wykorzystywane przez komórki i może dostarczać informacji nie tylko o obecności guza, lecz także o jego biologii.

Dr Maximilian Diehn, profesor radioterapii onkologicznej, mówi wprost: „Pomiar DNA guza w moczu może nam powiedzieć, czy występuje rak. Analiza RNA może nam powiedzieć nie tylko, czy występuje rak, ale także co się z nim dzieje”. To jest dokładnie to, czego potrzebujemy. Nie tylko diagnozy, ale zrozumienia. Metoda uRARE-seq pozwala odróżniać raka o niskim i wysokim stopniu złośliwości. Może też pomóc przewidzieć odpowiedź na immunoterapię BCG i wskazać pacjentów, u których skuteczniejszym rozwiązaniem może być chemioterapia. To jest medycyna precyzyjna, która nie wymaga inwazyjnych zabiegów. I to jest dokładnie ten kierunek, w którym powinna iść polska medycyna, zamiast błądzenia w ciemno.

Włosy jako sygnał, który ignorujemy

Raport „Beauty DNA Polek 2026” pokazuje, że zdrowe i zadbane włosy są najwyżej ocenianym konkretnym atrybutem fizycznym w badaniu. Wyprzedziły promienną cerę, rysy twarzy, zgrabną sylwetkę czy seksapil. Dla Polek piękne włosy to coś więcej niż kwestia wyglądu. To jeden z najbardziej zauważalnych znaków dobrostanu, dobrej kondycji organizmu i świadomej troski o siebie. Aż 75 procent badanych kobiet deklaruje, że stosuje suplementy na poprawę ich stanu i wyglądu. To nie jest chwilowa moda. To element szerszej zmiany w myśleniu o pięknie i dbaniu o siebie.

Polki coraz częściej definiują piękno poprzez zdrowy i zadbany wygląd, naturalność oraz autentyczność. Zmienia się sposób podejmowania decyzji zakupowych. Przy wyborze suplementów kobiety najczęściej sprawdzają, czy produkt odpowiada ich konkretnym potrzebom zdrowotnym oraz analizują jego skład. Najważniejsze są dla nich składniki aktywne, naturalność składu i długoterminowy efekt. Widać wyraźne przesunięcie: od pytania „co kupić?” do pytania „czego potrzebują moje włosy i mój organizm?”. To jest dokładnie ten sam mechanizm, który powinien działać w medycynie. Pacjent nie chce suchych danych. Pacjent chce zrozumienia. I chce, żeby ktoś mu powiedział, co się z nim dzieje. A nie tylko, co ma robić.

EPA i iluzja zdrowej diety

Dr Eric Berg, edukator zdrowotny, twierdzi, że kwas eikozapentaenowy (EPA) może wpływać na krzepliwość krwi w sposób porównywalny z małą dawką aspiryny. Mówi, że EPA pomaga zapobiegać zatykaniu tętnic, ponieważ sprawia, że płytki krwi są mniej „lepkie”. W badaniu z 2019 roku stwierdzono, że u osób przyjmujących EPA obserwowano znaczne zmniejszenie blaszek miażdżycowych, redukcję stanu zapalnego i mniej zdarzeń sercowo-naczyniowych. To brzmi jak rewelacja. Ale tu trzeba być ostrożnym. Aspiryna nie „odtyka” tętnic i nie usuwa zmian miażdżycowych. Jej działanie polega na hamowaniu agregacji płytek krwi. Porównywanie EPA do aspiryny jest mylące.

Dobrymi źródłami EPA są łosoś, makrela, śledź, sardynki czy anchois. Dr Berg za szczególnie wartościowy uważa tran oraz wątrobę dorsza. Twierdzi, że to najlepszy produkt, który może naturalnie wspierać udrażnianie tętnic. Ale tran dostarcza też witamin A i D. Nadmiar witaminy A może być szkodliwy, dlatego suplementację warto wcześniej omówić z lekarzem. To jest dokładnie ten sam problem, co z otyłością. Mamy dostęp do informacji, mamy dostęp do suplementów, mamy dostęp do badań. Ale brakuje nam systemu, który te informacje zamieni w spójny, indywidualny plan leczenia. Brakuje nam lekarza, który powie: „proszę mniej jeść”, ale też powie: „i oto dlaczego, i oto co zrobimy, żeby to zadziałało”. A do tego jeszcze daleka droga.