Steeds meer lichte elektrische voertuigen delen het smalle fietspad. Nieuw onderzoek laat zien waarom de veiligheidsbeleving daalt en wat er volgens deskundigen echt moet gebeuren.
Het Nederlandse fietspad verandert sneller dan menig fietser lief is. Waar vroeger vooral stadsfietsen en racefietsen naast elkaar reden, zoeven er nu fatbikes, snelle e-bikes en elektrische steps voorbij. Die mix van snelheden en gewichten op hetzelfde smalle pad roept een simpele maar dringende vraag op: hoe houden we het fietsen voor iedereen veilig?
Een pad dat steeds voller wordt
Volgens onderzoek van Breda University of Applied Sciences, uitgevoerd binnen het project LEVERAGE onder bijna tweeduizend inwoners, overweegt een kwart van de ondervraagden om binnenkort een licht elektrisch voertuig aan te schaffen. Driekwart verwacht daardoor minder de auto te gebruiken. Die belangstelling leeft niet alleen in de stad, maar net zo goed in voorsteden en op het platteland.
Verschillende snelheden, verschillende massa's
Juist die groei brengt een nieuw probleem met zich mee. De onderzoekers wijzen erop dat lichte elektrische voertuigen meer uiteenlopende snelheden en gewichten op hetzelfde smalle fietspad brengen. Dat hangt samen met een toename van het aantal fietsongelukken. Een zware fatbike die stevig doortrapt, gedraagt zich immers heel anders dan een gewone stadsfiets van een schoolkind.
De veiligheidsbeleving daalt
Dat gevoel van onveiligheid is ook in cijfers terug te zien. Uit het State of the Nation-rapport van Shimano blijkt dat de beleefde veiligheid van fietsende kinderen in Nederland met bijna drieëntwintig procent is gedaald, na Griekenland de sterkste terugval in Europa. Het rapport wijt dit vooral aan zware fatbikes, snelle e-bikes en steps die steeds vaker dezelfde ruimte delen als schoolgaande kinderen.
Niet het voertuig, maar het gebruik
Toch ligt de schuld niet zomaar bij het voertuig zelf, benadrukken de Bredase onderzoekers. Professor Paul van de Coevering vat het kernachtig samen met de opmerking dat het niet het voertuig is dat gevaar schept, maar de manier waarop het wordt gebruikt. Met andere woorden: gedrag op het pad weegt zwaarder dan het type wiel waarop iemand rijdt.
Wat de metingen laten zien
Dat idee wordt ondersteund door eye-trackingonderzoek. Daaruit bleek dat lichte elektrische voertuigen weliswaar meer visuele aandacht trekken dan gewone fietsen, maar dat dit niet automatisch leidt tot meetbare stress of onveilige situaties. Zolang bestuurders zich aan de toegestane snelheid houden en voorspelbaar rijden, blijft de situatie op het pad beheersbaar.
De rol van gescheiden paden
Een ander opvallend resultaat gaat over de inrichting van de weg zelf. Waar fietsers lichte elektrische voertuigen tegenkwamen op vrijliggende, gescheiden fietspaden, lag de beleefde veiligheid duidelijk hoger. Goede infrastructuur blijkt dus een buffer te vormen tegen de onrust die de nieuwe mix aan voertuigen oproept, en verdient daarom extra aandacht van beleidsmakers.
Onderhoud als onderschat probleem
De veiligheid draait niet alleen om snelheid, maar ook om de staat van de fiets. Hetzelfde Shimano-rapport becijfert dat maar liefst honderdeenentwintig miljoen Europeanen minder zijn gaan fietsen doordat onderhoud lastig te regelen is. Dure reparaties, het ontbreken van een fietsenmaker in de buurt en lange wachttijden in de werkplaats worden daarbij als belangrijkste drempels genoemd.
Nederland als voorbeeld en waarschuwing
Nederland blijft wereldwijd het ijkpunt voor de fietscultuur, met een fijnmazig netwerk dat door steden overal ter wereld wordt bestudeerd en gekopieerd. Tegelijk laat het land zien dat zelfs een koploper niet achterover kan leunen. De opkomst van nieuwe voertuigen dwingt beleidsmakers en fietsers om opnieuw na te denken over hoe het pad wordt gedeeld.
Regels en gedrag als oplossing
De onderzoekers pleiten daarom niet voor een simpel verbod op deze voertuigen, maar voor duidelijke gedragsregels. Denk aan leeftijdsgrenzen, controle op snelheid en het aanmoedigen van voorspelbaar rijgedrag, gecombineerd met een slimmere inrichting van de fietspaden. Zo blijft ruimte voor vernieuwing zonder dat de veiligheid van de zwakste weggebruikers in het gedrang komt.
Jongeren haken het snelst af
Zorgwekkend is dat juist jonge volwassenen tussen de achttien en vierentwintig jaar volgens het rapport het kwetsbaarst zijn om af te haken. Als deze generatie het fietsen loslaat vanwege gedoe met onderhoud of een onveilig gevoel op het pad, staat de fietscultuur op langere termijn onder druk. Het behouden van jonge fietsers is daarom minstens zo belangrijk als het aanleggen van nieuwe paden.
Het fietspad van de toekomst wordt dus geen strijdtoneel tussen oud en nieuw, maar een gedeelde ruimte die om afspraken vraagt. Wie de auto laat staan en overstapt op een licht elektrisch voertuig, draagt bij aan schonere en levendigere steden. De uitdaging is om dat te doen zonder de rust en de veiligheid kwijt te raken die het Nederlandse fietsen juist zo aantrekkelijk maken.