پیشرفتهترین تراشههای جهان را تنها چند شرکت میسازند و در این میان TSMC تایوان یکهتاز است. این شرکت تولید انبوه گره دو نانومتری را آغاز کرده، ظرفیتش تا ۲۰۲۷ پیشفروش شده و تقاضای هوش مصنوعی سیریناپذیر است. نگاهی ساده به نبرد کارخانههای تراشه در سال ۲۰۲۶.
هر بار که با گوشی هوشمند خود کاری انجام میدهید یا یک مدل هوش مصنوعی برایتان پاسخی تولید میکند، در قلب همهی این ماجرا یک قطعهی بسیار کوچک سیلیکونی قرار دارد. این تراشهها امروز به یکی از مهمترین کالاهای راهبردی و ارزشمند جهان تبدیل شدهاند.
اما ساختن پیشرفتهترین تراشههای جهان کار هر شرکتی نیست. تنها چند شرکت انگشتشمار در سراسر دنیا توانایی تولید آنها را دارند، و در این میان یک نام بیش از همه میدرخشد: شرکت تایوانی TSMC که عملاً به ستون فقرات کل صنعت فناوری بدل شده است.
چرا تراشهها اهمیت دارند
تراشههای نیمهرسانا در واقع مغز هر دستگاه الکترونیکی هستند، از خودرو و یخچال خانگی گرفته تا رایانههای عظیم درون مراکز داده. هرچه این تراشهها کوچکتر و کارآمدتر باشند، دستگاهها سریعتر کار میکنند و در عین حال انرژی بهمراتب کمتری مصرف میکنند.
به همین دلیل، اندازهی مدارهای حکشده روی تراشه به یک رقابت جهانی سرسختانه تبدیل شده است. این اندازه با واحدی به نام نانومتر سنجیده میشود، و هرچه عدد آن کوچکتر باشد، فناوری پیشرفتهتر و ساخت آن نیز دشوارتر و پرهزینهتر خواهد بود.
سلطه TSMC بر گره دو نانومتری
جدیدترین مرز این رقابت، فناوری موسوم به دو نانومتری است. شرکت TSMC از اواخر سال ۲۰۲۵ تولید انبوه این نسل تازه را آغاز کرده و در آن از ساختار قدیمی ترانزیستورها به معماری نوینی به نام نانوشیت گِیتآلاراند کوچ کرده است تا کارایی را بالاتر ببرد.
این تغییر معماری صرفاً یک جزئیات فنی خشک و بیاهمیت نیست. طبق گزارشهای صنعتی، نسل دو نانومتری وعدهی جهشی بزرگ در کارایی بهازای هر وات انرژی را میدهد؛ یعنی تراشههایی که هم بهمراتب قدرتمندترند و هم برق بسیار کمتری میبلعند.
ظرفیتی که پیشاپیش فروخته شده
تقاضا برای این تراشهها چنان زیاد است که به گفتهی منابع صنعتی، تمام ظرفیت تولید گره تازه تا سهماههی دوم سال ۲۰۲۷ پیشاپیش فروخته شده است. به بیان ساده، هر ویفری که قرار است تا آن زمان ساخته شود، همین حالا هم خریدار مشخص خود را دارد.
برای پاسخگویی به این تقاضای سنگین، TSMC تصمیم گرفته ظرفیت تولید گرههای دو و سه نانومتری خود را تا پایان سال ۲۰۲۶ حدود بیست درصد افزایش دهد. پیشبینی میشود که تولید تا اواخر امسال به نزدیک صد هزار ویفر در ماه برسد و باز هم بیشتر شود.
تقاضای سیریناپذیر هوش مصنوعی
موتور محرک اصلی این جهش، انفجار تقاضا برای سختافزار هوش مصنوعی است. شرکتهای بزرگ ابرمقیاس برای دستیابی به کارآمدترین تراشههای ممکن با یکدیگر رقابتی سرسختانه دارند، چون آموزش و اجرای هوش مصنوعی به قدرت پردازشی بسیار عظیمی نیازمند است.
غولهایی مانند اپل، انویدیا و AMD همگی از مشتریان اصلی TSMC هستند. نکتهی جالب آنکه تقاضای مجموع این شرکتها حتی از ظرفیت گسترشیافتهی این کارخانه نیز پیشی گرفته است، و همین نشان میدهد که کمبود تراشه به این زودیها برطرف نخواهد شد.
رقابت جهانی و سرمایهگذاری در آریزونا
شرکت TSMC اکنون حدود شصت درصد از کل بازار جهانی ساخت تراشه و بیش از نود درصد از تولید پیشرفتهترین تراشهها را در اختیار دارد. سهم این شرکت بیش از هفتاد درصد است، در حالی که رقیبی مانند سامسونگ تنها شش تا هفت درصد از بازار را در دست دارد.
این تمرکز شدید تولید در تایوان نگرانیهایی را برانگیخته و بسیاری از کشورها را به فکر تولید داخلی انداخته است. TSMC صد میلیارد دلار سرمایهگذاری تازه در ایالت آریزونای آمریکا اعلام کرده و مجموع تعهد خود در این کشور را به حدود ۲۶۵ میلیارد دلار رسانده است.
نگاهی به آینده
با این حال، کارخانههای خارج از تایوان فعلاً بیشتر بر نسلهای قدیمیتر مانند سه و چهار نانومتری تمرکز دارند، نه پیشرفتهترین گره دو نانومتری. به این ترتیب، پیشرفتهترین فناوری ساخت تراشه همچنان در قلب جزیرهی تایوان باقی مانده است.
آیندهی فناوری، از هوش مصنوعی گرفته تا خودروهای هوشمند، به این تراشههای بسیار ریز گره خورده است. رقابت بر سر ساخت آنها تازه آغاز شده، و برندهی این نبرد خاموش، بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال جهان را در سالهای آینده در دست خواهد گرفت.
اینجا درباره دو نانومتری چیزهای زیادی یاد گرفتم.