De stille golf: waarom je buurman weer cocaïne snuift

Er is een cijfer dat je niet zomaar even neerlegt in je kop. Volgens het Trimbos-instituut is het gebruik van stimulerende middelen, met name cocaïne, onder volwassenen in Nederland fors gestegen in 2024. Het gaat hier niet om een kleine schommeling in een niche groep, maar om een verandering in het breedste segment van de bevolking. We praten over mensen die zich over het algemeen gezond voeden, sporten en hun werk doen. De 'normale' Nederlander.

Dit is geen nieuws over de underground scene of de rand van de samenleving. Het is een signaal dat cocaïne is genormaliseerd in het midden van de maatschappij. De drempel om een lijn te gebruiken is gestegen, terwijl de drempel om het te proberen is gezakt. In een tijd waarin we obsessief aandacht besteden aan onze slaap, voeding en mentale balans, verschijnt er een paradox. We proberen alles onder controle te houden, terwijl een hard stimulerend middel steeds makkelijker bereikbaar wordt als een snelle fix voor vermoeidheid of stress.

De feiten tonen aan dat deze verandering niet beperkt blijft tot een enkele stad of sociaal milieu. Het Trimbos-instituut onderstreept dat de stijging breed verspreid is, wat wijst op een fundamentele verschuiving in hoe we omgaan met druk. Het is een stille golf die breder slaat dan we willen geloven. Mensen die zich anders dan gemiddeld gedragen, vallen niet meer op, maar zijn juist het nieuwe normaal in veel kringen. De data legt bloot dat de normalisering heeft gewonnen aan terrein. We zien een maatschappij die haar eigen grenzen verlegd zonder dat er een groot publiek debat over ontstaat.

De cijfers achter de schijnbaarheid

Trimbos rapporteert duidelijk dat het gebruik van cocaïne is toegenomen. Dit is geen gerucht, maar gemeten data onder een grote groep respondenten. Het is opvallend dat deze stijging plaatsvindt in een periode waarin de publieke discussie over drugshardheid vaak beperkt blijft tot cannabis of de opkomst van nieuwe synthetische stoffen. Cocaïne blijft de koning onder de stimulantia, maar het is minder in de spotlight dan het zou moeten zijn.

De stijking is niet gelijk verdeeld over alle leeftijden, maar de trend is breed. Jonge volwassenen, maar ook mensen in hun dertig en veertig, zijn betrokken. Dit wijst op een verschuiving in de cultuur rondom prestatie. In de Nederlandse samenleving wordt hard werken vaak geprezen, maar de prijs die we daarvoor betalen in de vorm van uitputting, wordt vaak genegeerd. Het gebruik van een stimulant om die uitputting te maskeren, wordt daardoor een rationele, althans logische, keuze voor velen.

Het is frappant dat de focus in de media vaak op de meest extreme gevallen of de jeugd ligt. De data van het Trimbos-instituut laat echter zien dat het kernpubliek uit de middenlaag bestaat. Dit zijn de mensen die de economie draaiende houden. Door de oog te wenden naar de jeugd of de randpopulatie, missen we het echte verhaal. De cijfers zeggen ons dat de druk op de 'gewone' werknemer is verhoogd. De normalisering gebeurt in stilte, achter gesloten deuren, in kantoren en thuiskantoren. We moeten stoppen met het wegstoppen van deze feiten.

De val van de gezonde lifestyle

Denk aan de gemiddelde professional in een grote stad zoals Amsterdam of Rotterdam. Die persoon lift op de wave van welzijn. Er wordt gekeken naar macro's, er wordt getraind op zondagen, en er wordt geslapen volgens een strikt schema. Maar in die perfectie zit een haakje. De mentale druk om te presteren, zowel op het werk als in het privéleven, is explosief toegenomen. Cocaïne biedt een illusie van controle. Het verlaagt de angst, verhoogt de focus en maakt uren lang wakker zijn mogelijk zonder de gewone vermoeidheid.

Het gevaar ligt in de gewenning. Wat begon als een experiment op vrijdagavond, wordt al snel een weekdagshulpje om de deadline te halen. De lijn tussen 'gebruik om te presteren' en 'gebruik om te functioneren' wordt steeds dunner. Trimbos waarschuwt terecht dat dit patroon leidt tot zwaardere afhankelijkheid. Het is een vicieuze cirkel waarin het middel zelf de reden wordt voor het volgende gebruik, omdat je lichaam en geest zonder het niet meer kunnen.

De paradox is dat we ons lichaam behandelen als een machine die geoptimaliseerd moet worden, maar de software, dus onze geest, negeren. We drinken groene smoothies en lopen hard, maar we gebruiken chemie om de uitputting van het werk te verbergen. Dit is een contradictie die we niet erkennen. De gezonde lifestyle wordt ingezet als een schild tegen kritiek, maar het maskereert de onderliggende stress. De data toont aan dat de behoefte aan externe stimulatie groter wordt. We willen niet alleen fit zijn, we willen ook scherp blijven, en daartussenin zit een groot gat.

Waarom we dit negeren

Er is een ongemakkelijke onzichtbaarheid rondom cocaïnegebruik in Nederland. In vergelijming met andere landen is onze houding vaak een combinatie van tolerantie en verontschuldigend gedrag. Men neigt ertoe om het te zien als een individuele aangelegenheid, een kwestie van persoonlijke keuzes. Maar data is data. Als een groeiende groep volwassenen, die de ruggengraat van de economie vormt, meer cocaïne gebruikt, dan is dat een maatschappelijk probleem. Het heeft gevolgen voor de volksgezondheid, de productiviteit en de sociale cohesie.

We moeten stoppen met te doen alsof dit alleen maar gebeurt in de kroeg of op het strand. Het gebeurt in de werkkamer, in de badkamer van het kantoor, en in de auto op de snelweg. De normalisering is het grootste gevaar. Als je het niet meer als een drug ziet, maar als een tool, verlies je je oordeel. De sociale normen rondom druggebruik zijn verschoven, en we hebben niet bijgepraat met de risico's. We zijn te druk met onze eigen gezondheidsapps om naar de realiteit van onze buren te kijken.

De onzichtbaarheid komt doordat de gebruikers er vaak goed uitzien. Ze zijn gepoetst, goed gekleed en presteren boven hun niveau. Dit maakt het moeilijk om het probleem te herkennen. We associëren verslaving met chaos en verval, maar de data toont een schone, professionele verslaving. Deze vorm van gebruik is moeilijker te detecteren omdat het geen fysieke sporen achterlaat in de openbare ruimte. Het is een stille crisis die onder de radar blijft. We moeten ons bewust worden van deze blinde vlek. De tolerantie die we tonen, is in werkelijkheid een vorm van onverschilligheid die schadelijk is voor de samenleving.

De volgende stap

Wat betekent dit voor ons allemaal? Het betekent dat we een eerlijke blik moeten werpen op onze eigen stressmechanismen. Als je merkt dat je steeds vaker steun zoekt in chemische middelen om de druk te verduren, is dat een rode vlag. Het is geen teken van zwakte, maar een signaal dat het systeem niet meer draait. Trimbos-instituut pleit voor meer preventie en voorlichting, maar dat is een langetermijnoplossing. Op de korte termijn moeten we de conversatie openen.

Praten over cocaïnegebruik is nog steeds lastiger dan praten over alcohol. Maar de realiteit is dat de lijnen vagen worden. We moeten de taboe breken, niet om te oordelen, maar om te informeren. Het is een kwestie van openheid. Alleen door het probleem te benoemen, kunnen we de schade beperken. De stijging in 2024 is een wekker. De vraag is of we wakker worden of dat we onze oren gewoon dichtknijpen. De keuze is aan ons, maar de cijfers liggen al op tafel.

We moeten beginnen met het herkennen van de signalen in onze directe omgeving. De buren, collega's en vrienden die altijd alert lijken, maar binnenskamers worstelen met hun energie levels. Door de dialoog te openen, verlagen we de drempel om hulp te zoeken of het gebruik te stoppen. Het is geen kwestie van moralisme, maar van praktisch handelen. De data van het Trimbos-instituut geeft ons de basis voor een serieuze discussie. We hebben de feiten, nu hebben we de moed nodig om ze te gebruiken. De volgende stap is actie, niet alleen in beleid, maar in ons dagelijkse handelen.