«ที-เอไอ พาสปอร์ต» เปิดประตูปัญญาประดิษฐ์ระดับมืออาชีพให้คนไทยทั้งประเทศ

ในยุคที่ปัญญาประดิษฐ์กลายเป็นเครื่องมือสำคัญของทั้งการเรียนและการทำงาน คำถามที่ตามมาก็คือคนธรรมดาทั่วไปจะเข้าถึงเทคโนโลยีระดับมืออาชีพได้อย่างไร ล่าสุดรัฐบาลไทยได้ออกโครงการใหม่ที่ตั้งใจจะตอบคำถามนี้โดยตรง และได้รับความสนใจอย่างล้นหลามตั้งแต่วันแรกที่เปิดตัว

กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมเปิดตัวโครงการที่ชื่อว่า ที-เอไอ พาสปอร์ต อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 กันยายน 2569 โดยวางเป้าหมายให้เป็นประตูกลางที่เปิดให้ประชาชนเข้าถึงบริการปัญญาประดิษฐ์ระดับสูงได้ในที่เดียว โดยไม่ต้องแบกรับค่าใช้จ่ายเต็มจำนวนแบบเชิงพาณิชย์

โครงการนี้คืออะไร

หัวใจของโครงการนี้อยู่ที่แนวคิดเรื่องการทำให้ทุกคนเข้าถึงเทคโนโลยีได้อย่างเท่าเทียมกันมากขึ้น กลุ่มเป้าหมายครอบคลุมตั้งแต่นักเรียนนักศึกษา สตาร์ตอัปด้านเทคโนโลยี ไปจนถึงคนทำงานทั่วไป โดยมีภาคการศึกษาและการจ้างงานเป็นพื้นที่สำคัญที่ภาครัฐต้องการผลักดันเป็นลำดับแรก

สิ่งที่ควรทำความเข้าใจให้ชัดคือ ที-เอไอ พาสปอร์ต ไม่ได้เป็นการสร้างโมเดลปัญญาประดิษฐ์ของตัวเองขึ้นมาใหม่ แต่ทำหน้าที่เป็นจุดเชื่อมต่อที่ให้ผู้ใช้เข้าถึงโมเดลระดับมืออาชีพจากบริษัทชั้นนำระดับโลกหลายราย ด้วยราคาที่ได้รับการอุดหนุน ทำให้ผู้ใช้สามารถทดลองใช้ระบบหลายตัวได้โดยไม่ต้องจ่ายตามอัตราปกติ

กระแสตอบรับถล่มทลาย

กระแสตอบรับในช่วงแรกถือว่าร้อนแรงเกินคาด ตามคำแถลงของรัฐมนตรีชัยชนะ ชิดชอบ ต่อที่ประชุมสภา มีประชาชนลงทะเบียนเข้าร่วมโครงการรวมกันราว 1.3 ถึง 1.4 ล้านคนภายในเวลาเพียงไม่กี่วันหลังเปิดตัว และมีผู้ใช้งานจริงต่อวันในสัปดาห์แรกอยู่ราวห้าแสนคน

ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนความต้องการที่ถูกกดทับเอาไว้ก่อนหน้านี้ได้เป็นอย่างดี เพราะบริการปัญญาประดิษฐ์ระดับมืออาชีพมักมาพร้อมค่าบริการรายเดือนที่ไม่ใช่ทุกคนจะจ่ายไหว การที่รัฐเข้ามาช่วยอุดหนุนจึงเหมือนเป็นการปลดล็อกให้คนจำนวนมากได้ลองใช้เครื่องมือที่เคยรู้สึกว่าไกลตัว

สะดุดตั้งแต่ออกสตาร์ท

อย่างไรก็ตาม การเปิดตัวไม่ได้ราบรื่นไปเสียทั้งหมด ในช่วงสัปดาห์แรกซึ่งเริ่มตั้งแต่ปลายเดือนสิงหาคม แพลตฟอร์มปัญญาประดิษฐ์รายใหญ่ระดับโลกหลายเจ้ากลับเกิดปัญหาการให้บริการในเวลาไล่เลี่ยกัน ทั้งคำตอบที่คลาดเคลื่อนหรือล้าสมัย การเชื่อมต่อที่หลุดกลางคัน และบริการที่ล่มเป็นระยะ

ปัญหาดังกล่าวส่งผลกระทบไปถึงลูกค้าที่จ่ายเงินใช้บริการอยู่เดิมด้วย และบังเอิญเกิดขึ้นในจังหวะเดียวกับที่ภาครัฐก้าวเข้ามาในตลาดพอดี ทำให้เกิดคำถามและเสียงวิพากษ์วิจารณ์ตามมาว่าระบบมีความพร้อมรองรับผู้ใช้จำนวนมหาศาลที่หลั่งไหลเข้ามาพร้อมกันมากน้อยเพียงใด

รัฐบาลปรับแก้อย่างไร

เพื่อรับมือกับเสียงสะท้อนที่เกิดขึ้น รัฐมนตรีได้สั่งการให้ปรับหลายอย่าง หนึ่งในนั้นคือการตั้งค่าให้โมเดลระดับสูงหรือรุ่นโปรเป็นค่าเริ่มต้นสำหรับผู้ใช้งาน พร้อมทั้งให้คำมั่นว่าจะเปิดแดชบอร์ดสาธารณะเพื่อให้ทุกคนสามารถตรวจสอบตัวเลขการใช้งานจริงได้อย่างโปร่งใส

นอกจากนี้ยังมีการพิจารณาแนวทางอุดหนุนค่าอินเทอร์เน็ตในพื้นที่ต่างจังหวัด เพื่อขยายโอกาสให้ประชาชนนอกเมืองใหญ่ได้เข้าร่วมโครงการมากขึ้น เพราะการเข้าถึงเครื่องมือจะแทบไร้ความหมายทันทีหากผู้คนยังขาดสัญญาณอินเทอร์เน็ตที่ดีพอจะใช้งานได้อย่างต่อเนื่อง

รูปแบบใหม่ของการจัดซื้อภาครัฐ

อีกจุดที่น่าสนใจไม่แพ้กันคือรูปแบบการจัดซื้อ โครงการนี้เลือกใช้โมเดลการจ่ายเงินตามจำนวนผู้ใช้งานจริง แทนการทำสัญญาแบบเหมาจ่ายราคาคงที่ตามธรรมเนียมเดิม โดยมีการขอความเห็นทางกฎหมายจากสำนักงานอัยการสูงสุด และอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของสภาผู้แทนราษฎรและคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ

รูปแบบนี้อาจกลายเป็นต้นแบบที่ส่งผลต่อการทำสัญญาบริการดิจิทัลของหน่วยงานรัฐในอนาคต เพราะเมื่อความต้องการใช้ปัญญาประดิษฐ์เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ การจ่ายตามการใช้งานจริงย่อมช่วยให้รัฐควบคุมงบประมาณได้ยืดหยุ่นกว่าเดิม และลดความเสี่ยงจากการจ่ายเงินก้อนใหญ่ไปกับบริการที่อาจไม่ได้ถูกใช้อย่างเต็มที่

ความท้าทายข้างหน้า

แม้จุดเริ่มต้นจะเต็มไปด้วยทั้งความคึกคักและความสะดุด แต่โครงการ ที-เอไอ พาสปอร์ต ก็สะท้อนความตั้งใจของไทยที่จะไม่ปล่อยให้ปัญญาประดิษฐ์เป็นเรื่องของคนเพียงบางกลุ่มเท่านั้น บทพิสูจน์ที่แท้จริงจะอยู่ที่ว่าระบบจะนิ่งพอ โปร่งใสพอ และเข้าถึงได้จริงมากเพียงใดในระยะยาว