Na de chipmachines mikt Nederland op een nieuwe technologische kroonjuweel

Wanneer het over Nederlandse technologie gaat, valt al snel de naam van een bedrijf dat machines maakt zonder welke vrijwel geen enkele moderne chip ter wereld gemaakt kan worden. Dat succes heeft ons land een unieke positie gegeven in de wereldwijde economie. Maar achter de schermen wordt inmiddels hard gewerkt aan iets nieuws, een tweede technologische pijler die op termijn net zo belangrijk zou kunnen worden.

Een fundament van precisie

De kracht van de Nederlandse chipindustrie schuilt in een schier onvoorstelbare precisie. De machines die hier worden ontwikkeld, gebruiken licht om patronen op silicium te tekenen die duizenden keren dunner zijn dan een menselijke haar. Deze technologie, bekend als lithografie, vormt letterlijk de basis waarop de hele digitale wereld rust, van smartphones tot enorme datacentra.

Die opgebouwde kennis en ervaring blijken nu ineens verrassend veelzijdig te zijn. Want dezelfde technieken die nodig zijn om steeds kleinere en snellere chips te maken, blijken ook uitermate waardevol op een compleet nieuw en spannend terrein. Het is precies dat inzicht dat de deur opent naar wat sommigen al de volgende grote sprong voor onze economie noemen.

Van chips naar qubits

Dat nieuwe terrein is de wereld van het quantumcomputing, een vakgebied dat belooft berekeningen uit te voeren die voor gewone computers eeuwenlang zouden duren. Recent kondigde de Nederlandse chipmachinereus een opvallende samenwerking aan met een gespecialiseerd quantumbedrijf. Samen gaan zij onderzoeken hoe geavanceerde lithografie kan helpen bij het bouwen van betere quantumprocessoren.

De kern van die samenwerking draait om een technisch maar cruciaal probleem, namelijk het verminderen van zogenaamde optische verliezen in quantumchips. Door de patronen op deze chips nog nauwkeuriger te maken, hopen de partners de prestaties fors te verbeteren. Zo willen zij een belangrijke horde nemen op weg naar quantumcomputers die groot en betrouwbaar genoeg zijn voor praktisch gebruik.

De jacht op betrouwbaarheid

Wie de quantumwereld een beetje volgt, weet dat betrouwbaarheid daar het allergrootste struikelblok vormt. Quantumbits, kortweg qubits genoemd, zijn namelijk uiterst gevoelig en maken gemakkelijk fouten. Volgens de topman van het betrokken quantumbedrijf zijn foutbestendigheid en foutcorrectie dan ook misschien wel de belangrijkste technische doelen voor de gehele jonge industrie op dit moment.

Juist bij het oplossen van dat probleem kan de Nederlandse expertise het verschil maken. Als de patronen op de chips perfecter worden, ontstaan er minder verstoringen en dus minder fouten. Op die manier draagt de kennis uit de klassieke chipwereld direct bij aan het temmen van de grillige natuur van de quantummechanica, een fascinerende kruisbestuiving tussen twee werelden.

Delft en Leiden als broedplaats

Deze samenwerking staat bovendien niet op zichzelf, maar past in een veel breder plaatje dat zich in ons land ontvouwt. Vooral in de regio rond Delft en Leiden is de afgelopen jaren een levendig ecosysteem van quantumonderzoek ontstaan. Universiteiten, jonge bedrijven en gevestigde spelers werken daar nauw samen, waardoor deze streek uitgroeit tot een waar epicentrum van quantuminnovatie.

Kenners spreken in dit verband dan ook steeds vaker over quantum als een mogelijke opvolger van de chipindustrie, een soort tweede editie van het succesverhaal. De ambitie is duidelijk, namelijk om de leidende positie die Nederland in de klassieke halfgeleiders heeft opgebouwd, te vertalen naar een even sterke rol in deze veelbelovende nieuwe technologie van de toekomst.

Bouwen aan de toekomst

Het vertrouwen in de sector blijkt ook uit de forse investeringen die momenteel worden gedaan in fysieke infrastructuur. Zo is de chipmachinereus onlangs begonnen met de bouw van een gigantisch nieuw industrieterrein bij Eindhoven, dat op termijn ruimte moet bieden aan tienduizenden werkplekken. Dergelijke projecten laten zien dat het niet bij mooie woorden alleen blijft.

Deze combinatie van baanbrekend onderzoek en grootschalige investeringen schept een vruchtbare bodem. Talent uit binnen en buitenland wordt aangetrokken, kennis blijft behouden en de banden tussen wetenschap en bedrijfsleven worden steviger. Zo ontstaat langzaam maar zeker het complete pakket dat nodig is om een geheel nieuwe industrietak vanaf de grond op te bouwen.

Geen garanties, wel kansen

Toch is voorzichtigheid op zijn plaats, want quantumtechnologie bevindt zich nog altijd in een vroeg stadium van ontwikkeling. De weg naar praktische toepassingen is lang en bezaaid met technische hindernissen die nog lang niet allemaal zijn opgelost. Niemand kan met zekerheid zeggen wanneer de eerste echt bruikbare quantumcomputers werkelijkheid zullen worden voor het brede publiek.

Wat wel vaststaat, is dat Nederland zich met deze aanpak een uitstekende uitgangspositie verschaft voor het geval de doorbraak komt. Door nu te investeren in kennis, samenwerking en infrastructuur, vergroot ons land de kans om straks opnieuw tot de wereldtop te behoren. Het is een weloverwogen gok op een toekomst die dichterbij zou kunnen zijn dan velen nu vermoeden.