De onzichtbare AI-schuld: een rode vlag voor beleggers

Onder de glanzende koersgrafen van de techreuzen zit een ongemakkelijke schuimlaag die de meeste beleggers over het hoofd zien. Het Financieele Dagblad onthult dat deze bedrijven speciaal opgerichte voertuigen gebruiken om hun enorme uitgaven aan kunstmatige intelligentie buiten de eigen balans te houden. Het gaat om structuren die voor buitenstaanders onzichtbaar zijn, maar die wel directe gevolgen hebben voor de echte financiële gezondheid van deze bedrijven.

De schaal is enorm. Schattingen van de Financial Times en The Wall Street Journal spreken over een gezamenlijke omvang van circa 300 miljard dollar aan dergelijke verplichtingen. Dat is geen klein bedrag, maar het is vooral de manier van verdwijnen die de zorg wekt. We kijken hier niet naar eenmalige uitgaven, maar naar een systematische manier van rapporteren die de werkelijke druk op de kasstructuren van big tech onzichtbaar maakt.

De rol van special purpose vehicles

Het mechanisme draait om zogenaamde special purpose vehicles, oftewel SPV’s. Dit zijn aparte juridische entiteiten die dienen als container voor specifieke investeringen, in dit geval vooral datacenters en andere AI-infrastructuur. Door deze kosten bij een SPV neer te leggen, blijven ze direct buiten de balans van het moederbedrijf. Op het oog ziet de belegger dus een gezond bedrijf met veel winst, terwijl de werkelijke schuldenlast ergens anders zit.

Het schimmige aspect is dat het techbedrijf vaak wel garant staat voor de verplichtingen van die SPV. De schuld is dus wel reëel, maar niet direct zichtbaar in de jaarrekening. Dit creëert een kloof tussen de financiële realiteit en de verslaglegging. Voor een accountant is dit een klassieke rode vlag, maar voor een belegger die alleen naar de winst per aandeel kijkt, blijft het een onzichtbaar risico.

Een echo van 2008

Hoogleraar accounting Jan Bouwens trekt een directe lijn naar de aanloop van de kredietcrisis van 2008. Hij waarschuwde hier al voor op de Rode Loper in de Beurs van Berlage. In die tijd werden complexe financiële producten gebruikt om risico’s te verspreiden en te verbergen. Nu zien we een vergelijkbaar patroon in de techsector, waar de complexiteit ligt in de financiering van de infrastructuur die nodig is voor de AI-groei.

Bouwens benadrukt dat de contractuele verbondenheid tussen techbedrijven toeneemt. Ze nemen elkaars diensten af en raken via financieringsconstructies met elkaar verweven. Als één schakel in deze keten wankelt, kan dat een domino-effect hebben op andere bedrijven. Deze verwevenheid maakt de sector kwetsbaarder dan de losse successen van individuele bedrijven suggereren.

Transparantie als zwak punt

Joris Joppe, managing director van NMBRS Reporting, noemt de huidige situatie wrang. In Nederland moeten zelfs kleine mkb-bedrijven aan strenge verslaggevingsstandaarden voldoen. Grote Amerikaanse techbedrijven, waaronder Nvidia, hebben echter veel meer ruimte om creatief te rapporteren. Joppe noemde de onderlinge verhoudingen eerder al 'redelijk incestueus', en ziet in de huidige constructies een rode vlag voor de accountancy.

Het is een ironische situatie: de bedrijven die de wereld digitaliseren en transparantie beloven, gebruiken juist complexe structuren om hun financiële positie te verbergen. Dit staat in schril contrast met de verwachtingen van de marktplaatsen. Voor beleggers is dit een lastig punt, want de informatie die nodig is om een eerlijke waardering te maken, ontbreekt of is moeilijk te interpreteren.

Gevolgen voor Nederlandse beleggers

Voor Nederlanders is dit geen abstract probleem. Nederlandse pensioenfondsen zijn traditioneel zwaar belegd in Amerikaanse technologieaandelen. De Nederlandsche Bank meldde eerder dat een groot deel van de aandelenbeleggingen in deze sector zit. Dat betekent dat de onzichtbare schulden van big tech ook een risico vormen voor de pensioenopbouw van miljoenen Nederlanders.

De combinatie van hoge waarderingsmultiples en onzichtbare verplichtingen maakt de positie kwetsbaar. Als de groei van de AI-omzet niet oploopt zoals verwacht, of als de financieringskosten van die onzichtbare schuld toenemen, kan de druk op de koersen snel toenemen. Het is een scenario dat niet onwaarschijnlijk is, gezien de schaal van de investeringen die nu worden gedaan.

Wat betekent dit voor de toekomst

De vraag is nu of toezichthouders en accountants hier op ingrijpen. Zolang er geen duidelijke regelgeving is die verplicht tot volledige transparantie over deze SPV-structuren, blijft de onzekerheid bestaan. Beleggers moeten zich bewust zijn van dit risico, vooral als ze zwaar inzetten op techaandelen.

Het is geen garantie dat er een crisis komt, maar het is wel een waarschuwing dat de fundamenten minder stevig zijn dan ze lijken. De AI-revolutie is echt, maar de financiële constructies die erachter zitten, zijn dat minstens zo. Wie blind volgt op de hype, mist dit cruciale detail. De schuld is er, ze is alleen maar goed verpakt.