Drinkwatercrisis: Groningen raast naar de put

Stel dat overnacht de dertigduizend nieuwbouwwoningen in de provincie Groningen uit de grond zijn gestampt. De kraan draait, maar er komt niets uit. Dit is geen dystopie, maar de realiteit die Waterbedrijf Groningen nu schetst. Het bedrijf vreest een acuut drinkwatertekort als de geplande woningbouwopgave wordt gerealiseerd zonder dat de watercapaciteit daarop is aangepast.

Programmamanager watertransitie Wout Kompagnie noemt het een wedloop. De vraag stijgt, de reserves zijn niet op orde en de klimaatverandering maakt het alleen maar erger. Groningen staat hier niet alleen voor. Het is een landelijk probleem, maar in het noorden dreigt het te worden tot een crisis. We moeten de woningbouw bij kunnen houden, aldus Kompagnie, om problemen te voorkomen.

De wiskunde van de droogte

De cijfers zijn onmiskenbaar. Het RIVM berekent dat Nederland in 2030 honderd miljoen kuub extra drinkwater nodig heeft. Die hoeveelheid bestaat nog niet. In Groningen is de situatie nog nijpender omdat de verwachtingen over bevolkingsgroei zijn gebleken te optimistisch te zijn.

Sinds 2012 ziet het bedrijf een duidelijke stijging in de vraag. Niet alleen door meer inwoners en economische groei, maar ook doordat het verbruik per persoon is gestegen. Dat had te maken met welvaart. De zomer is nu al twintig procent droger dan de winter, en met klimaatverandering wordt die schaarste alleen maar groter. De droogte van 2018 was de wake-upcall. De reserves waren binnen de kortste keren op. Groningen kleurde donkerrood op de kaart.

Nieuwe putten als reddingsboei

Om het tekort te voorkomen moet de winningscapaciteit worden uitgebreid. De provincie heeft vier nieuwe gebieden aangewezen waar in de toekomst water mag worden gewonnen. Ook op bestaande productielocaties moet de opbrengst omhoog. Het is een noodzakelijk kwaad, want de huidige bronnen volstaan niet meer met de toekomstige vraag.

De verwachting was dat Groningen met krimp te maken zou krijgen. Men dacht zelfs een winlocatie te kunnen sluiten. Maar de krimp bleef uit. De bevolking groeit, de economie draait door en het klimaat verandert. Het bedrijf moet nu razendsnel handelen om de drinkwaterlevering te waarborgen voor de inwoners en de nieuwe bewoners.

Nationale kosten van de droogte

De gevolgen van de droogte zijn niet beperkt tot het drinkwater. Waterschappen in heel Nederland zijn miljoenen kwijt door de zware omstandigheden van de afgelopen zomer. Bij Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden liep het bedrag op tot 660.000 euro, volgens een inventarisatie van het ANP.

Dit bedrag komt door de plaatsing van tijdelijke noodpompen, dijkinspecties en het herstel van scheuren in dijken. De grondwaterstanden zijn nog altijd laag en er komt weinig water via de Rijn naar Nederland. De gemalen hebben veel onderhoud nodig door de langdurige inzet onder zware omstandigheden.

Een land dat dorst

De situatie is alarmant. Nederland had te maken met een van de droogste zomers ooit. Door de warmte, de lange periode zonder regen en de afnemende wateraanvoer via de grote rivieren moesten waterschappen allerlei maatregelen nemen om dijken en natuur te beschermen.

Voor Waterbedrijf Groningen is dit het eerste deel van een tweeluik. Het tweede artikel gaat over het terugbrengen van het drinkwaterverbruik. Maar voor nu is de focus op de zoektocht naar nieuwe bronnen. De tijd dringt, want zonder uitbreiding van de waterwinningscapaciteit dreigt een tekort dat de levensvatbaarheid van de provincie onder druk zet.