Kevers: de talrijkste dieren op aarde en hun stille strijd in Nederland

Op een warme dag glanst er iets op een bloem in de tuin, groen en metaalachtig als een edelsteen. Het is een kever, een van de meest talrijke maar ook meest over het hoofd geziene dieren om ons heen. Kevers zijn overal, en toch weten we vaak nauwelijks hoe bijzonder en onmisbaar ze eigenlijk zijn.

De talrijkste dieren op aarde

Weinig mensen beseffen hoe overweldigend de wereld van de kevers is. Met ongeveer vierhonderdduizend beschreven soorten vormen kevers de soortenrijkste diergroep op aarde. Ze maken zo'n veertig procent van alle insecten uit en ongeveer een kwart van alle bekende diersoorten, van de tropen tot onze eigen tuinen.

Even verbluffend is hun eindeloze verscheidenheid aan vormen, kleuren en formaten. Er zijn kevers zo klein als een speldenknop en reuzen van vele centimeters. De prachtige gouden tor, die in de zon metaalgroen fonkelt, is maar een van de talloze juwelen die deze enorme groep te bieden heeft.

Onmisbare opruimers en helpers

Kevers spelen een sleutelrol in de natuur, vaak volkomen onopgemerkt. Mestkevers ruimen de uitwerpselen van dieren op, aaskevers verwerken dode dieren en weer andere soorten leven van rottend plantenmateriaal. Zo breken ze afval af en brengen ze belangrijke voedingsstoffen terug in de bodem.

Zonder dit geduldige opruimwerk zou de natuur al snel vastlopen. Dood hout, mest en kadavers zouden zich opstapelen in plaats van te worden hergebruikt. Kevers houden samen met schimmels en andere bodemdieren de grote kringloop van leven en verval draaiende, dag en nacht, het hele jaar rond.

Lieveheersbeestjes, de vrienden van de tuinman

Ook het geliefde lieveheersbeestje is gewoon een kever, misschien wel de bekendste van allemaal. Achter zijn vrolijke rode dekschilden met stippen schuilt een geduchte jager. Zowel de volwassen kevers als hun larven zijn ware bladluizenverslinders en vormen zo een natuurlijke vorm van plaagbestrijding.

Een enkel lieveheersbeestje kan in zijn leven honderden bladluizen verorberen, en tuinders en boeren maken daar dankbaar gebruik van. Juist daarom is het zo'n welkome gast in moestuin en akker, waar het zonder gif hele kolonies bladluizen keurig in toom weet te houden.

Het vliegend hert en oud hout

Tot de indrukwekkendste kevers van ons werelddeel hoort het vliegend hert, de grootste kever van Europa. De mannetjes dragen enorme, op een gewei lijkende kaken. Hun larven leven jarenlang verborgen in dood hout, waar ze zich langzaam volvreten voordat ze uitgroeien tot volwassen kevers.

Juist deze afhankelijkheid van oud en dood hout maakt het vliegend hert kwetsbaar. De soort geldt als bijna bedreigd en wordt sinds 1992 door Europese regels beschermd. Het opruimen van oude bomen en dood hout heeft de kever op veel plaatsen flink in de verdrukking gebracht.

Een zorgwekkende achteruitgang

Met veel kevers gaat het niet goed. Uit Nederlands onderzoek bleek dat het aantal getelde kevers tussen 1997 en 2017 met ongeveer vijf procent per jaar afnam, samen met nachtvlinders en schietmotten. Het is een van de duidelijkste tekenen van de bredere achteruitgang van de insecten.

Die stille afname is meer dan een zorg voor liefhebbers alleen. Kevers vormen de basis van talloze voedselketens en houden bodem en natuur gezond. Verlies van leefgebied, een te opgeruimd landschap en het gebruik van bestrijdingsmiddelen zetten hun voortbestaan echter steeds verder onder druk.

Wat we kunnen doen

Gelukkig kan iedereen iets doen. Laat een hoekje van de tuin wat wilder, laat dood hout en bladafval gerust liggen en wees zuinig met gif. Zulke kleine keuzes bieden ruimte aan de verborgen meerderheid van het dierenrijk, de kevers, die in stilte onze natuur draaiende houden.