Het Nederlandse pensioen gaat op de schop, en voor miljoenen mensen is die verandering nu al werkelijkheid

Weinig onderwerpen raken zoveel Nederlanders tegelijk als het pensioen, en toch is het voor de meesten een ver van hun bed show waar ze liever niet te lang bij stilstaan. Juist nu is dat echter geen verstandige houding meer, want achter de schermen voltrekt zich op dit moment de grootste verbouwing van het pensioenstelsel in tientallen jaren, met gevolgen voor vrijwel iedereen.

De grootste hervorming in decennia

De basis voor deze ingrijpende verandering werd al enkele jaren geleden gelegd met een nieuwe wet, die tot doel heeft het stelsel transparanter en persoonlijker te maken. De gedachte erachter is dat het oude systeem, hoe solide ook, niet langer goed aansloot bij de moderne arbeidsmarkt, waarin mensen veel vaker van baan wisselen dan vroeger het geval was.

Het gaat dus niet om een kleine bijstelling hier en daar, maar om een fundamentele herziening van de manier waarop we in dit land voor onze oude dag sparen. Zo een omvangrijke operatie kost uiteraard tijd en zorgt onvermijdelijk voor de nodige vragen en onzekerheid bij deelnemers, die zich afvragen wat er precies met hun opgebouwde geld gebeurt.

Miljoenen zijn al overgestapt

Wie denkt dat dit alles nog toekomstmuziek is, heeft het mis, want de overgang is inmiddels in volle gang. Aan het begin van dit jaar zijn de pensioenen van ruim negenenhalf miljoen mensen al daadwerkelijk overgezet naar het nieuwe systeem, een enorme mijlpaal die laat zien dat de theorie nu echt werkelijkheid aan het worden is voor een groot deel van de bevolking.

De overige fondsen en werkgevers hebben nog enkele jaren de tijd om de omslag te voltooien, met een duidelijke einddatum in het vooruitzicht. Die gefaseerde aanpak moet ervoor zorgen dat de gigantische operatie ordelijk verloopt, maar het betekent ook dat veel mensen de komende tijd bericht zullen krijgen over hoe hun persoonlijke situatie precies verandert.

Van vaste belofte naar eigen pot

De belangrijkste inhoudelijke verandering zit in de kern van hoe het pensioen wordt opgebouwd en uitgekeerd. Waar vroeger werd gewerkt met een min of meer vaste toezegging over de hoogte van de uitkering, bouwt iedereen nu een eigen, persoonlijke pot op waarin de premies worden gestort en vervolgens belegd voor de lange termijn.

Het grote voordeel hiervan is de duidelijkheid, want elke deelnemer kan straks precies zien hoeveel er is ingelegd en welk rendement daarmee is behaald. Bovendien komt de premie die iemand inlegt voortaan direct ten goede aan het eigen pensioen, ongeacht de leeftijd, wat als eerlijker wordt gezien dan de oude systematiek die anders was ingericht.

Meebewegen met de economie

Aan deze nieuwe opzet zit echter onlosmakelijk een keerzijde verbonden waar iedereen zich bewust van moet zijn. Omdat het geld wordt belegd, beweegt de hoogte van het toekomstige pensioen voortaan mee met de economie, wat betekent dat het in goede tijden sneller kan groeien maar in mindere tijden ook daadwerkelijk lager kan uitvallen.

Om te voorkomen dat gepensioneerden bij de eerste de beste tegenvaller meteen fors gekort worden, zijn er wel buffers ingebouwd. Deze reserves moeten de scherpste schommelingen opvangen en zo de klappen zoveel mogelijk verzachten, maar de grondgedachte blijft dat er meer risico en beweging in het systeem komt dan mensen gewend waren.

Meer inzicht en keuzevrijheid

Naast de nadruk op transparantie brengt het nieuwe stelsel ook wat meer vrijheid en flexibiliteit met zich mee voor de deelnemer. Zo bestaat er straks bijvoorbeeld de mogelijkheid om bij pensionering een deel van het opgebouwde bedrag in een keer op te nemen, om zo een grote wens te vervullen of bestaande schulden af te lossen.

Ook op andere vlakken zijn er aanpassingen doorgevoerd die de moeite waard zijn om in de gaten te houden. Zo stijgt de leeftijd waarop het staatspensioen ingaat voortaan in een wat rustiger tempo, en zijn er nieuwe regelingen bedacht voor groepen die eerder buiten de boot vielen, zoals bepaalde zelfstandigen zonder personeel.

Wat u zelf kunt doen

Bij zo een grote verandering is de belangrijkste tip om vooral niet weg te kijken, maar juist actief te worden. Het loont om de brieven en berichten van uw pensioenfonds goed door te nemen en om af en toe in te loggen op de persoonlijke omgeving, zodat u een helder beeld krijgt van wat u tot nu toe heeft opgebouwd voor later.

Wie twijfelt of vragen heeft, doet er verstandig aan om tijdig advies in te winnen en de eigen situatie eens rustig door te rekenen. Het pensioen mag dan complexer aanvoelen dan voorheen, met een beetje aandacht en overzicht houdt u zelf de regie over een van de belangrijkste financiele bouwstenen van uw toekomst stevig in handen.