De laatste kaasmarkten van het jaar: hoe Alkmaar een eeuwenoude traditie levend houdt

Er is nauwelijks een tafereel dat zo Nederlands aandoet als een plein vol gele kazen, witgeklede dragers en een klok die het begin van de handel inluidt. Nu het marktseizoen tegen het einde van september op zijn laatste benen loopt, beleeft de beroemde kaasmarkt van Alkmaar nog een paar drukke ochtenden voordat het doek voor dit jaar valt.

Een schouwspel op het Waagplein

Elke vrijdagochtend verandert het historische Waagplein in het hart van Alkmaar in een levend openluchtmuseum. Rijen ronde kazen liggen keurig uitgestald op de klinkers, terwijl duizenden bezoekers zich verdringen om een glimp op te vangen van een ritueel dat in grote lijnen al eeuwenlang op dezelfde manier verloopt.

Het spektakel is zorgvuldig geregisseerd en toch verrassend authentiek. Handelaren klappen in de handen om een prijs af te spreken, keurmeesters ruiken en proeven aan de kazen, en de vermaarde dragers snellen af en aan met hun zwaarbeladen berries, terwijl een marktmeester het geheel met vaste hand in goede banen leidt.

De Goudse kaas in de hoofdrol

In het middelpunt van dit alles staat natuurlijk de kaas zelf, en dan vooral de platte, ronde Goudse kaas uit het zuiden van Holland. Het is een product dat Nederland over de hele wereld beroemd heeft gemaakt en dat in talloze soorten bestaat, van zacht en jong tot pittig en jarenlang gerijpt.

Op de markt gaat het niet alleen om het uiterlijk, maar vooral om de kwaliteit die schuilgaat onder de gele korst. Kenners letten op de geur, de structuur en de smaak, en juist die eeuwenoude aandacht voor het vakmanschap verklaart waarom de Nederlandse kaas nog altijd een begrip is tot ver buiten de landsgrenzen.

De kaasdragers en hun gilde

De echte sterren van de markt zijn zonder twijfel de kaasdragers in hun smetteloos witte kleding en met hun felgekleurde hoeden. Zij zijn verenigd in vier ploegen, ook wel vemen genoemd, die elk aan hun eigen kleur te herkennen zijn en die de kazen tussen de weegschaal en de kramen heen en weer dragen.

Dat werk is zwaarder dan het lijkt, want op een houten draagberrie kan zomaar een last van rond de honderdzestig kilo komen te liggen. In looppas brengen de mannen die vracht naar de grote waag, waar de kazen worden gewogen voordat ze vroeger daadwerkelijk van eigenaar wisselden op het plein.

Van handelsplaats tot trekpleister

Historisch gezien was de kaasmarkt bittere ernst en van groot economisch belang voor de hele streek rond Alkmaar. De markt bestaat al ruim vier eeuwen, en sinds het jaar 1939 is Alkmaar de enige stad die de kaas nog op deze traditionele, ambachtelijke manier verhandelt en daarmee een uniek stukje geschiedenis bewaart.

Vandaag de dag is er van echte handel echter geen sprake meer, en is de markt vooral een toeristische trekpleister geworden. Jaarlijks komen ongeveer honderdzeventig duizend mensen naar Alkmaar om het schouwspel met eigen ogen te zien, wat de stad tot een van de bekendste bestemmingen van de regio maakt.

Erkenning als erfgoed

Dat de markt geen gewone toeristenval is, blijkt uit de erkenning die de traditie de afgelopen jaren heeft gekregen. Het gilde van de kaasdragers werd in 2017 opgenomen op de lijst van immaterieel erfgoed, een bevestiging dat het hier om levende cultuur gaat en niet slechts om een aardigheidje voor de camera.

Ook op andere manieren wordt de bijzondere waarde van de markt inmiddels onderstreept en internationaal opgemerkt. De combinatie van geschiedenis, vakmanschap en beleving zorgt ervoor dat de kaasmarkt telkens opnieuw hoog scoort bij bezoekers uit binnen- en buitenland die op zoek zijn naar iets echts.

Het seizoen loopt ten einde

Met het naderende einde van september komt er ook een einde aan het marktseizoen, dat dit jaar eind maart van start ging op het vertrouwde plein. Wie de sfeer dit jaar nog wil proeven, moet er dus snel bij zijn, want na de laatste vrijdag blijft het Waagplein tot volgend voorjaar weer stil en leeg achter.

Toch hoeft niemand te vrezen dat de traditie zal verdwijnen, want juist de brede steun en de erfgoedstatus geven de markt een stevige basis voor de toekomst. Zolang er dragers in het wit over de klinkers rennen en bezoekers vol verwondering toekijken, blijft de Hollandse kaasmarkt een levend symbool van het land.