Lis rudy, sprytny sasiad polskich wsi, ktory wrocil dzieki szczepionce

Dokumentuje od lat susze i przemiany, ktore odmieniaja zycie polskich wsi, a przy tej okazji spotykam czesto jego rudy blysk na skraju pola. Lis rudy jest bowiem cichym towarzyszem naszej wiejskiej codziennosci, choc rzadko przygladamy mu sie z bliska. To zwierze mistrzowsko wtapia sie w krajobraz miedzy laka, lasem a zabudowaniami gospodarstw. Dzis chcialbym opowiedziec o tym pospolitym drapiezniku, ktorego historia w ostatnich dekadach okazala sie zaskakujaco burzliwa i pouczajaca.

Najpospolitszy z drapieznikow

Lis rudy jest bez watpienia najczesciej spotykanym dzikim drapieznikiem w naszym kraju, obecnym niemal wszedzie. Spotkamy go w lasach, na polach, na obrzezach wsi, a coraz czesciej takze na przedmiesciach wiekszych miast. Jego sila tkwi w niezwyklej zdolnosci przystosowania sie do najrozniejszych warunkow oraz w wszystkozernej diecie. Ruda siersc, bujna kita i czujne spojrzenie sprawiaja, ze jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych zwierzat polskiej przyrody, znanym nawet dzieciom z bajek.

Powrot znad krawedzi

Niewielu z nas pamieta, ze jeszcze w latach osiemdziesiatych lisow bylo u nas znacznie mniej niz obecnie. Szacuje sie, ze wowczas populacja liczyla okolo szescdziesieciu tysiecy osobnikow, podczas gdy dzis krecimy sie w okolicach dwustu tysiecy. Od roku tysiac dziewiecset dziewiecdziesiatego liczba lisow w Polsce wzrosla ponad trzykrotnie, osiagajac szczyt w roku dwa tysiace szostym na poziomie okolo dwustu dwudziestu tysiecy. Ten gwaltowny wzrost nie byl przypadkiem, lecz efektem konkretnego dzialania czlowieka.

Cud szczepionki

Kluczem do zrozumienia tego fenomenu jest walka z wscieklizna, choroba smiertelna, ktorej glownym rezerwuarem w naszej przyrodzie jest wlasnie lis. Aby ja opanowac, w roku tysiac dziewiecset dziewiecdziesiatym trzecim rozpoczeto w Polsce masowe szczepienia dzikich lisow. Doustna szczepionka jest umieszczana w blistrze zatopionym w apetycznej przynecie, ktora ma zachecic zwierze do jej pobrania. Przynety te rozrzuca sie z samolotow i smiglowcow lub wyklada recznie, a Inspekcja Weterynaryjna prowadzi te akcje na obszarach najwiekszego ryzyka do dzis.

Choroba w odwrocie

Efekty tej zakrojonej na szeroka skale akcji okazaly sie naprawde imponujace i widoczne w statystykach. Odkad na poczatku lat dziewiecdziesiatych rozpoczeto intensywne szczepienia lisow przeciw wsciekliznie, liczba przypadkow tej groznej choroby wsrod tego gatunku wyraznie spadla. Dla ludzi mieszkajacych na wsi oraz dla ich zwierzat gospodarskich oznaczalo to znaczaca poprawe bezpieczenstwa. Ta cicha, prowadzona z powietrza kampania jest jednym z najlepszych przykladow tego, jak nauka potrafi rozwiazac powazny problem zdrowotny calego kraju.

Straznik rownowagi

Choc czesto postrzegamy lisa jedynie jako szkodnika, w rzeczywistosci pelni on w przyrodzie role niezwykle pozyteczna. Przede wszystkim jest znakomitym regulatorem populacji gryzoni, polujac wytrwale na norniki i myszy. W ten sposob w naturalny sposob ogranicza liczbe zwierzat, ktore potrafia wyrzadzic ogromne szkody w uprawach rolnikow. Mozna powiedziec, ze kazdy lis patrolujacy miedze jest cichym sprzymierzencem gospodarza, nawet jesli ten nie zawsze zdaje sobie z tego sprawe.

Sanitariusz lasu i pol

Zaslugi lisa dla srodowiska nie koncza sie jednak na polowaniu na gryzonie. Zjadajac padline, pelni on wazna funkcje sanitarna, oczyszczajac teren i ograniczajac rozprzestrzenianie sie roznych patogenow. Co ciekawe, lis jest tez wielkim amatorem owocow, dzieki czemu staje sie skutecznym siewca roslin. Nasiona przechodza przez jego uklad pokarmowy i trafiaja wraz z odchodami w nowe miejsca, przyczyniajac sie do odnowy i rozprzestrzeniania roslinnosci w calym ekosystemie.

Lowca o zmierzchu

Lis jest zwierzeciem, ktore najchetniej wychodzi na lowy o zmierzchu oraz w ciagu nocy, gdy panuje spokoj. Wtedy przemyka cicho wzdluz skraju lasu i miedz, nasluchujac najmniejszego szelestu w trawie zdradzajacego obecnosc zdobyczy. Jego sluch i wech sa wyostrzone do granic mozliwosci, a slynny skok na mysz ukryta pod sniegiem stal sie wrecz symbolem jego sprytu. Ta pora dnia daje mu poczucie bezpieczenstwa i pozwala unikac czlowieka, z ktorym dzieli przeciez ten sam krajobraz.

Cena sukcesu

Tak duzy sukces jednego gatunku nie pozostaje jednak bez wplywu na cala reszte przyrody. Odkad populacja lisow tak bardzo wzrosla, wyraznie zmniejszyla sie liczebnosc wielu gatunkow, ktore padaja jego ofiara. Przyrodnicy z niepokojem odnotowuja drastyczny spadek liczby kuropatw, bazantow, przepiorek, a takze zajecy i dzikich krolikow. To przypomina nam, ze w przyrodzie wszystko jest ze soba powiazane i ze nawet dobra intencja potrafi przyniesc nieoczekiwane skutki uboczne.

Lis coraz blizej czlowieka

Jedna z najbardziej fascynujacych cech lisa jest jego rosnaca smialosc wobec ludzkich siedzib i osiedli. Coraz czesciej widuje sie te zwierzeta nie tylko na wsi, ale takze na obrzezach miast, w parkach i na dzialkach. Znajduja tam latwy dostep do pozywienia, chocby w postaci resztek jedzenia czy odpadkow pozostawionych przez czlowieka. Ta bliskosc bywa zrodlem konfliktow, ale jest przede wszystkim dowodem na to, jak elastycznym i inteligentnym zwierzeciem potrafi byc rudy przybysz.

Sasiad, ktorego nie doceniamy

Przygladajac sie temu wszystkiemu, dochodze do wniosku, ze lis jest sasiadem, ktorego zdecydowanie zbyt czesto nie doceniamy. Kojarzymy go glownie z podkradaniem kur albo z zagrozeniem, a przeciez to on od lat pilnuje, by pola nie zostaly opanowane przez plagi gryzoni. Jego obecnosc jest znakiem, ze otaczajaca nas przyroda wciaz zyje i funkcjonuje, mimo postepujacych zmian. Warto nauczyc sie patrzec na niego nie jak na wroga, lecz jak na czesc naszego wspolnego, wiejskiego swiata.

Ruda przyszlosc

Historia lisa rudego jest dla mnie dowodem na to, jak bardzo losy dzikich zwierzat splataja sie z decyzjami czlowieka. Dzieki madrym dzialaniom udalo sie opanowac grozna choroba, ale przy okazji trzeba bacznie obserwowac, jak zmienia sie rownowaga w calej przyrodzie. Lis z pewnoscia zostanie z nami na dlugo, sprytny, wytrwaly i doskonale przystosowany do zmieniajacego sie swiata. Bede nadal dokumentowal zycie polskiej wsi, w ktorej ten rudy sasiad odgrywa role o wiele wazniejsza, niz nam sie zwykle wydaje.