Puszcza Bialowieska odzyskuje swoje rzeki: wielki projekt renaturyzacji rusza w 2026 roku

Puszcza Bialowieska to jedno z najcenniejszych przyrodniczo miejsc w Europie, a w 2026 roku staje sie takze sceną jednego z najwiekszych w regionie projektow odbudowy naturalnych rzek. Jego celem jest przywrocenie wodzie swobody, ktorej pozbawil ja czlowiek, i wzmocnienie calego lesnego ekosystemu.

Pomysl jest rownie ambitny, co prosty, polega na tym, aby pozwolic rzekom znow plynac tak, jak robily to przez tysiaclecia. W tym artykule krok po kroku przyjrzymy sie temu, co dokladnie ma sie zmienic, jakie metody zostana zastosowane i dlaczego ten projekt moze miec znaczenie daleko poza granicami Polski.

Ostatnia pierwotna puszcza niziny europejskiej

Zeby zrozumiec wage tego przedsiewziecia, trzeba spojrzec na miejsce, w ktorym sie odbywa. Puszcza Bialowieska jest wpisana na Liste Swiatowego Dziedzictwa UNESCO i uchodzi za ostatni tak dobrze zachowany fragment pierwotnego lasu nizinnego w tej czesci kontynentu, dom dla najwiekszych na swiecie dzikich stad zubra.

Sam las robi wrazenie juz swoja skala. Cala puszcza zajmuje okolo 1419 kilometrow kwadratowych po polskiej i bialoruskiej stronie granicy, z czego blisko 630 kilometrow kwadratowych lezy w Polsce, a obszary te sa chronione w formie parkow narodowych po obu stronach.

Rzeki Lutownia i Narewka wracaja do naturalnego biegu

Sercem projektu sa dwie rzeki, Lutownia i Narewka, ktore w przeszlosci zostaly uregulowane i osuszone przez czlowieka. Zgodnie z zalozeniami projektu prace maja objac okolo 25 kilometrow koryt rzecznych oraz rehabilitacje mniej wiecej 3500 hektarow otaczajacych je zlewni, co czyni to jednym z wiekszych takich przedsiewziec w regionie.

Metody, ktore maja zostac zastosowane, brzmia jak powrot do natury. Zgodnie z opisem projektu chodzi o przywrocenie rzekom meandrow, ponowne polaczenie starorzeczy oraz blokowanie dawnych rowow melioracyjnych, tak aby woda nie splywala szybko z lasu, lecz zostawala w nim znacznie dluzej niz dzis.

Woda, ktora zostaje w lesie

Zatrzymanie wody jest tu slowem kluczem. Zgodnie z celami projektu chodzi o ograniczenie skutkow dawnego osuszania, poprawe retencji wody oraz odbudowe funkcji mokradel i torfowisk, ktore przez dziesieciolecia byly stopniowo przesuszane i traciy swoja naturalna zdolnosc magazynowania wilgoci.

Korzysci maja siegac znacznie dalej niz sama gospodarka wodna. Zgodnie z zalozeniami projektu odtworzone mokradla maja zwiekszyc odpornosc lasu i terenow podmoklych na zmiany klimatu, a jednoczesnie wspierac magazynowanie wegla oraz bogactwo gatunkowe, czyli rozne uslugi, ktore zdrowy ekosystem swiadczy takze ludziom.

Efekt dla dzikiej przyrody

Dla zwierzat i roslin puszczy takie zmiany moga oznaczac prawdziwa roznice. Mokradla i doliny rzeczne naleza do najbogatszych w zycie srodowisk, daja schronienie ptakom wodnym, plazom i owadom, a odbudowa naturalnego obiegu wody wzmacnia cala siec zaleznosci, na ktorej szczycie stoi miedzy innymi zubr.

Wspolne dzielo wielu partnerow

Za projektem stoi wspolpraca wielu instytucji. Prace prowadzi Frankfurckie Towarzystwo Zoologiczne wraz z polskimi partnerami, w tym parkiem narodowym, administracja lasow oraz organizacjami pozarzadowymi, co pokazuje, ze skuteczna ochrona przyrody wymaga dzis dzialania ponad podzialami.

Warto pamietac, ze dzialania w terenie nie zaczely sie wczoraj. Zgodnie z informacjami o projekcie prace nad zatrzymaniem wody w puszczy trwaja juz od 2023 roku, a do 2024 roku wyremontowano trzydziesci jeden uszkodzonych zastawek, ktore pomagaja utrzymac wode w lesie zamiast pozwalac jej szybko odplywac.

Modelowy projekt dla Europy

Bialowieskie doswiadczenie jest dzis uwaznie obserwowane poza Polska. Odbudowa naturalnego biegu rzek i mokradel w tak cennym lesie moze stac sie wzorem dla innych krajow, ktore szukaja sposobu, aby jednoczesnie chronic przyrode, magazynowac wode i lagodzic skutki susz oraz gwaltownych opadow.

Na razie projekt dopiero rusza, a jego pelne efekty beda widoczne dopiero za lata. Juz teraz jednak renaturyzacja Lutowni i Narewki pokazuje, ze nawet w miejscu tak dzikim jak Puszcza Bialowieska warto oddawac naturze to, co kiedys jej odebrano, dla dobra lasu, klimatu i przyszlych pokolen.