Jesienna wędrówka gęsi: gdy tysiące ptaków wypełniają polskie niebo

Gdy dni stają się coraz krótsze, a poranki coraz chłodniejsze, nad polskimi mokradłami i polami rozlega się charakterystyczny, donośny klangor. To dzikie gęsi, które każdej jesieni ruszają w swoją wielką wędrówkę na południe, tworząc jeden z najbardziej poruszających i najbardziej rozpoznawalnych spektakli polskiej przyrody.

Jesień pełna skrzydeł

Wrzesień i październik to w Polsce prawdziwy szczyt jesiennych migracji ptaków. W tym czasie nad krajem przelatują nie tylko gęsi, ale także żurawie, szpaki i drozdy, dlatego jest to jeden z najlepszych momentów w całym roku na obserwowanie wędrujących ptaków w ich naturalnym żywiole.

Gęsi należą jednak do najbardziej rzucających się w oczy podróżników jesiennego nieba. Ich klucze, ustawione w charakterystyczny kształt litery V, przecinają niebo o świcie i o zmierzchu, a ich donośne głosy słychać czasem długo, zanim same ptaki w ogóle pojawią się nad horyzontem.

Trzy gatunki na niebie

Wśród migrujących przez Polskę gęsi najliczniejsze są trzy gatunki. To gęś białoczelna, gęś zbożowa oraz gęgawa, czyli dziki przodek naszej gęsi domowej, którą wielu z nas kojarzy przede wszystkim ze zwykłego, wiejskiego podwórka gdzieś na prowincji.

Warto dodać, że gęś zbożowa została w 2018 roku podzielona przez naukowców na dwa odrębne gatunki, gęś zbożową i gęś tundrową. Rozróżnienie ich w locie bywa naprawdę trudne nawet dla doświadczonych obserwatorów, którzy od lat cierpliwie śledzą jesienne przeloty.

Świt nad mokradłami

Najbardziej niezwykłym momentem całego dnia jest poranek. O świcie tysiące gęsi jednocześnie podrywają się z rozlewisk i noclegowisk, wypełniając powietrze łopotem skrzydeł i głosami, aby ruszyć na żerowiska rozłożone na okolicznych polach i wilgotnych łąkach.

Wieczorem cała ta ptasia rzesza wraca na bezpieczne, otwarte wody, gdzie spędza noc z dala od drapieżników. Ten codzienny rytm porannych odlotów i wieczornych powrotów powtarza się przez wiele tygodni jesiennej wędrówki i co roku przyciąga rzesze miłośników przyrody.

Ujście Warty i Biebrza

W Polsce jest kilka miejsc szczególnie ważnych dla wędrujących gęsi. Jednym z nich jest dolina Warty między Słońskiem a Kostrzynem, gdzie co roku tysiące ptaków zatrzymują się, aby odpocząć i nabrać sił w trakcie swojej dalekiej i wyczerpującej podróży.

Równie ciekawa jesienią bywa Biebrza, kojarzona zwykle przede wszystkim z wiosennymi rozlewiskami. Nad tamtejszymi torfowiskami przelatują gęsi i żurawie, polują błotniaki i myszołowy, a przy odrobinie szczęścia można dostrzec nawet potężnego bielika krążącego wysoko.

Liczenie podróżników

Jesienne przeloty są też bardzo uważnie śledzone przez przyrodników. Liczenia gęsi prowadzi się od momentu, gdy pierwsze wędrowne ptaki pojawiają się na przełomie sierpnia i września, aż do samego końca migracji, który przypada dopiero w odległym marcu.

Takie systematyczne obserwacje pozwalają śledzić, jak zmieniają się liczebność i trasy przelotów poszczególnych gatunków. To bardzo cenna wiedza, która pomaga chronić zarówno same ptaki, jak i mokradła, bez których ich długie wędrówki nie byłyby w ogóle możliwe.

Spektakl, który wraca co roku

Dla wielu ludzi widok i głos wędrujących gęsi to jeden z najważniejszych znaków nadchodzącej jesieni, znak równie wymowny i poruszający jak żółknące liście w parkach czy pierwsze przymrozki na łąkach nad ranem.

Aby ten spektakl mógł powtarzać się co roku, potrzebne są jednak spokojne rozlewiska, czyste wody i bezpieczne żerowiska. Chroniąc te miejsca, dbamy o to, aby polskie niebo także w przyszłości wypełniało się jesienią kluczami dzikich gęsi lecących na południe.